Data e postimit: 2011-11-28 08:48:21 Lexime: 14537

Kontemplacion ndërmjet botës reale dhe mistike
Duke lexuar me vëmendje veprën me titull “Traktati mbi arsyen e mendimit” të autorit Bujar Plloshtani, fitohet përshtypja se po i qaset një problematike të thellë filozofike dhe në mënyrë të guximshme trajton disa çështje kyçe që kanë qenë dhe janë objekt studimi i “nënës së vjetër të shkencave” – Filozofisë.
Plloshtani, disponon një bagazh të pasur njohurish filozofike, të cilat është në gjendje t’i aplikojë edhe në situata të reja jetësore. I udhëhequr nga fjala e urtë “Veprat e filozofëve janë vizion për ta ndryshuar botën”, ideali i tij është përpjekja e vazhdueshme e filozofëve, shkencëtarëve dhe mendimtarëve për një jetë më të mirë, ku të gjithë njerëzit do të ishin të lumtur, duke shijuar kënaqësitë e kësaj bote me vizion më të gjerë...
Megjithatë, duke qenë nën ndikim të fuqishëm nga doktrinat e ndryshme filozofike (empiriste, racionaliste, optimiste apo pesimiste, reale apo mistike), pikëpamja e tij shpesh ndodhet edhe në dilemë: Cili është në thelb qëllimi i jetës? Ku është kufiri ndërmjet reales dhe mistikes? Ku duhet të mbështetet njohja njerëzore? Cila është baza e saj gnoseologjike: empirizmi, racionalizmi apo skepticizmi?
Nga ky aspekt, i ndikuar nga Kanti, Dekarti dhe racionalistët tjerë, duket se është më afër racionalizmit sesa empirizmit, sepse krahas përvojës (shqisave) dhe EMPIRIZMIT të Lokut, përparësi i jep bazës racionale, mbase këtu është në pyetje ARSYEJA, MENDJA E SHËNDOSHË me të gjitha cilësitë e saj dalluese.
Në bazë të materialit që trajtohet në këtë vepër në formë të “letrave filozofike” formohet bindja se autori i njeh mirë shumë vepra filozofike, duke u nisur nga shkolla e Miletit, Sokratit, Platoni, Aristoteli, filozofinë e Renesansës, si dhe filozofët e mëvonshëm: Dekarti, Hjumi, Berkli, Loku, Kanti, Volteri, Spinoza, Hobsi, Hegeli – por mbi të gjithë, duket se më tepër është i ndikuar nga Nietzsche dhe Schopenhaueri.
Cilat probleme filozofike janë preokupuese për autorin?
Vepra medituese kontemplative “Traktati mbi arsyen e mendimit” (funksioni, format dhe mënyrat e të menduarit) përfshijnë çështje bashkëkohore, filozofike, psikologjike, etike, estetike, logjike e gnoseologjike, ontologjike siç janë: shpirti, mendja, gjeniu, hapësira, lëvizja, krijimi i universit, njeriu (altruizmi dhe egoizmi), mendimi racional, vullneti, kënaqësia, e mira dhe e keqja, domosdoshmëria dhe rastësia etj.
Çështja fundamentale që dominon në këtë vepër është formuluar në mënyrë të qëlluar dhe adekuate: KRIJIMI I UNIVERSIT është dëshmi e Zotit! Lidhur me këtë autori shkruan: “Pikëpamja e ndërtimit të botës është ide e një krijimi absolut e vënë në lëvizje si pasojë e një parakushti thelbësor, që është i pandryshueshëm në thelb. Një veprim psikik i njeriut nuk mjafton për ta vërtetuar ekzistencën e botës me rregullat e përcaktuara më parë nga një krijim absolut, por thjesht mund të thellojë arsyen mbi njohjen e këtij realiteti si kusht i domosdoshëm. Mjafton që të hedhim një vështrim krijimit të Universit do të kuptojmë se njohja më e madhe e botës qëndron tek Zoti... Unë besoj se gjithçka në këtë botë është e krijuar, asgjë nuk ka ardhur si pasojë e rastësisë. Krijimi i Universit paraqet vullnetin e Tij të jashtëzakonshëm për të prurë në ekzistencë lëndët dhe lëvizjet, që më pas botën të ndërtonte si një tërësi unike, e përsosur nga çdo e metë që mund t’i vihet pas”... (fq. 188).
Çështja tjetër me të cilën është i preokupuar autori është BOTA me tërë absurditetin e saj të pashmangshëm: në vend të drejtësisë - dominon padrejtësia e cila kahdo na i errëson sytë. Përballë realitetit të kësaj bote qëndron ekzistenca transite. Ligjet me të cilat udhëhiqet bota janë pasojë e tërë energjisë negative të njeriut. Bota është univers mistik që fshihet pas një misteri, i cili në esencë është peng absurd për njeriun. Këtu, duket se ai është i ndikuar nga filozofia e Nietzsches dhe Schopenhauerit. Sipas tij, filozofët, profetët, mendimtarët e poetët si mësues të parë dhe të përhershëm të njeriut e kanë orientuar njerëzimin në rrugë të drejtë dhe besim ne Zot - si alternativë e domosdoshme për t'u shmangur nga të këqijat dhe fatkeqësitë.
Në kontekst të këtij problemi trajtohet edhe e keqja si ves, sjellje dhe veprim që krijohet brenda njeriut me vullnetin e tij. Që të zhduket ky fenomen shteti si aparat i organizuar nëpërmjet ligjeve dhe normave tjera duhet të kontribuojë në eliminimin e së keqes duke siguruar për shtetasit e vet jetë të lumtur dhe stabile.
Antinomi i së keqes është e mira (mirësia), e cila i sjell njeriut kënaqësi shpirtërore. Këtu paraqitet edhe Hedonizmi si doktrinë filozofike sipas së cilës qëllimi i jetës është realizimi i kënaqësisë, si një nga hedonistët e parë në histori paraqitet Aristipi i Sirenës, veprat e të cilit janë humbur (Zhylia, 150). Nga aspekti etik, hedonizmi është doktrinë sipas së cilës kërkimi i kënaqësisë (shpirtërore) është burim i lumturisë dhe lulëzimit moral të njerëzimit.
Lidhur me kënaqësinë edhe Aristoteli konstatonte se jo vetëm njeriu, por të gjitha qeniet e gjalla synojnë kah kënaqësia, e cila realizohet nëpërmjet sendeve të këndshme duke iu shmangur dhimbjes. “Kënaqësitë e trupit nëse janë më të forta se ata të shpirtit, ata shkaktojnë shpeshherë dhimbje fizike ose morale”, thotë Aristoteli dhe pastaj vazhdon: “lumturia është një punë e shpirtit në rrugën drejt të shkëlqyerës ose drejt virtytit” (S. Strumf, 98).
Sipas hedonizmit etik parimi i përgjithshëm moral është: veprimi në përputhje me ARSYEN E DREJTË “kjo do të thotë se pjesa racionale e shpirtit duhet të kontrollojë pjesën irracionale”... (Më gjerësisht: Aristoteli: Mbi shpirtin, Shkup 2006, maqedonisht).
Epikuri dhe pasardhësit e tij e përpunuan edhe më tutje teorinë hedoniste mbi kënaqësinë. Epikuri mendonte se të gjithë njerëzit kanë ndjenjë imediate të dallimit të kënaqësisë - e mira e parë e lindur te njeriu, dhe kënaqësia kthehemi përsëri (S. Strumf, 108), ndjenja, sipas tij si imediate (ndërmjetësuese) test i mirësisë ose kënaqësisë, ndërsa si ndijim është test i së vërtetës, prandaj për shqisat tona, dhimbja është gjithmonë e keqe, ndërsa kënaqësia - gjithmonë e mirë. Epikuri me të drejtë konstatonte se as ushqimet, gostitë dhe pirjet e vazhdueshme, as kënaqësia e epsheve e tavolinës së pasur dhe lukseve - nuk janë kënaqësi e vërtetë: por arsyetimi me mendje të kthjellët - është kënaqësi e vërtetë. Personi i cili do të merrej me të gjitha kënaqësitë fizike, materiale dhe do të linte anash atë shpirtërore - do të ishte gjithmonë i pa kënaqur dhe do të vuante nga dhembja. Dieta për ushqime dhe pije e njeriut të mençur sjell më tepër kënaqësi dhe lumturi, sesa dëshirat e shtuara pa masë të njerëzve, sepse njeriu i mençur ka maturi për çdo gjë - dhe kjo i sjell kënaqësi e lumturi. Kënaqësia si kategori filozofike, etike, psikologjike, por edhe synim kryesor i jetës së njeriut në përputhje me etikën, është një ndër preokupimet kryesore të Bujar Plloshtanit. Kënaqësia është emocion, ndjenjë e këndshme, e dëshirueshme për njeriun, kurse të menduarit (mendimi) - proces psikik i cili krahas operacioneve logjike të shumta përcjellë të gjitha nismat dhe veprimet që nxiten nga emocionet, e që synojnë kënaqësinë dhe lumturinë e njeriut.
Sipas tij kënaqësia “duket që është e aftë të qeverisë me veprimet psikologjike të vetëdijes njerëzore për të cilën kërkon me çdo kusht dobinë e mjeteve për jetë fatlume nga suksesi i mjaftueshëm, ku suksesi i fituar nëpërmjet njohjes nxit pasionet të prodhojnë ndjenjën e kënaqësisë, e cila në radhë të parë rregullon sistemin edukativ për ambicie intelektuale, procesin ushqyes dhe psikik në jetën tonë”. (fq. 174). I vetëdijshëm se kënaqësia e mirëfilltë nuk realizohet nëpërmjet realizimeve materiale (ushqimit, pijeve, luksit, veshmbathjes, standartit jetësor etj.), por nëpërmjet vështirësive gjatë të menduarit ai konstaton se kënaqësia "thelbësisht e gëzueshme" nxit shpirtin dhe vë në lëvizje ambiciet e njeriut për të realizuar punë dhe vepra të dobishme.
Në kontekst të kënaqësisë Shpirti është kategori e lartë filozofike dhe një pamje e ndërtuar prej misteri hyjnor, i cili vazhdimisht e preokupon atë. Shpirti është “frymë hyjnore” e pashmangshme përtej çdo të mete fizike apo shpirtërore, i pavdekshëm dhe frymëzues për veprime dhe vepra madhështore të njeriut. “Shpirti i bukur” na orienton drejt virtyteve të larta njerëzore, ndërsa “shpirti i ligë” e drejton njeriun nga rruga - pa rrugë dhe rezignacioni - drejt dehumanizimit shpirtëror.
“Shpirti i pastër” është dhuratë e Zotit (hyjnisë), duke e drejtuar jetën tonë në pajtim me ligjet e natyrës. Shpirti e nxit dhe e frymëzon njeriun drejt njohjes e me këtë dhe drejt besimit të njeriut te Zoti.
Në bazë të disa nocioneve që i analizuam shkurtimisht si dhe disa tjerë që i përmendëm në fillim që i trajton filozofia e tij racionaliste në këtë vepër kontemplative filozofike, mund të konstatojmë se kjo vepër është një kontribut i rëndësishëm në pasurimin e mendimit filozofik bashkëkohor në përgjithësi, si dhe atij shqiptar në veçanti. Meditimet e tij racionaliste më bindin se ai disponon me njohuri filozofike, aftësi dhe energji krijuese e mbi të gjitha - guxim dhe vendosshmëri që të trajtojë probleme të tilla.

Prof. dr. Nexhat Abazi
24 gusht 2009

Vepra te ngjashme

me lini te flas Autori: anonim · Lloji: Ese argumentuese · Tema: liria liria eshte mirqenja e gjithsecilit. ajo eshte gjeja me e vyer dhe me e shtrenjte per te gjithe njerezit. liri do te thote te mendosh,te besosh, te flasesh, te veprosh me vullnetin tend te lire. liria nuk eshte e lindur ne e fitojme ate gjat jetes. kur ...	Nëna Autori: anjeza zhitia · Lloji: Ese argumentuese · Tema: nëna NENA eshte drite ne erresire nena eshte hene nena eshte nje yll qe ne qiell ndriqon nena esht mbrojtësja jon engjëllushe nena eshte drita qe shohin syt tan nena esht jetëdhënësja me e shtrenjta mbi tok
Shendeti dhe konceptet per shendetin Autori: Daniela Toci · Lloji: Ese argumentuese · Tema: SHENDETI A eshte shendeti i rendesishem per ne? Shendeti eshte shume e rendesishme per ne. Ne duhet te ruhemi shume te paster te bejme analiza 1 here ne gjashte muaj,te ushqehemi shendetshem,te bejme aktivitete fizike dhe shendeti jin do te jete shume mire.Per t...	Mbresa udhetimesh Autori: Megi Harizi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Udhetime Ji vetvetja! Për këtë arsye ke ardhur në këtë botë – asnjë tjetër nuk ka lindur si ty dhe asnjë tjetër nuk do të jetë saktësisht si ti. Kur shikon një fushë të gjerë me lule dele, ajo që të bën përshtypje ështe ajo lulkuqja e vog�...
Vetmi :( Autori: xhesika mersinllari · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Vetmia Te jesh i huaj, i vetem, a eshte e njejte me te qenin i vecante? Kesaj pyetje do te mundohemi t’i pergjigjemi gjate ketij shkrimi, duke e pare vetmine nga disa kendveshtrime te njohura e te panjohura. Shume njerez jane te vetmuar dhe ata e perkufiz...	I vote for myself ... Autori: xhesika mersinllari · Lloji: Ese argumentuese · Tema: I vote for myself ... ESE Reflexion: Ich für sich selbst zu stimmen ... Wir leben in einem Land, das in der Entwicklung und die größte Herausforderung für unser Land entwickelt sich schnell zu einem entwickelten Land ist . Bescheinigt, dass zur Erreichung dieses Status mu...
Poezi per stinet Autori: Kesta Salla · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Stinet Dimri vendin pranveres ia ke Bora shkrin nuk ka me. Lulet celin sa me ska Si pranvera ne bote nuk ka. Iken pranvera e vjen vera Pushimet trokasin tek dera. Vape bën sa me ska Po cti besh vere 1 here ne vit ka Vjeshta vjen vera shkon Edhe ...	"Bashkeudhetaret e rruges sone!" Autori: Loris Mehmeti · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Prinderit "Bashkeudhetaret e rruges sone!" Ne vijme ne jete me te qarat e nje femije qe kerkon nje strehe prane familjes se tij. Familja eshte ajo qe na mbeshtet gjithmone ne kete udhetim te gjate qe na pret. Udhetimi me i gjate eshte jeta,nje loje sfiduese e vi...
Jeta Autori: Gabriela Haxhi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Rutina e Perditshme Jeta… Gjithçka në jetë është zgjedhje. Madje edhe situatat më të pashpresa, edhe ato, në thelb, janë zgjedhje. Edhe heshtja përballë një situate të rëndë është zgjedhje. Gishti me të cilin mbajmë lapsin, po i njëjti gisht që pë...	dashurija ndaj jetes Autori: nuk ka rendesi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: dashurija ndaj jetes ese per dashurine ndaj jetes dashurija eshte nje emocion pozitiv pa te cilin njeriu nuk ben dot. dashurija buron nga perkujdesja qe tregon per dike tjeter. dashurija eshte e pranishme te cdo njeri qe nga momenti kur lind. te gjithe duhet ta duam dhe ta ...
dashuria per atdheun Autori: elda · Lloji: Ese argumentuese · Tema: te duam atdheun dashuria per atdheun eshte e shume e madhe saqe nuk mund te shkruhet neper letra . sado larg te jesh te merr malli per vendin ku je rritur ,ku ke ecur per here te pare . mund te jetosh ne mergim por malli dhe zemra qendrojne ketu.	Dashuria Autori: Laura · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Dashuria Dashuria lind vehtas pa e kupturar as ti. Eshte nje djenj te cilen e jeton me frig dhe pasion. Frig qe mos ta humbasesh ate. Dashuria lind aq bukur sa aq sa perfundon edhe keq. Lind me nje shikim, nje buzeqeshje dhe nis te behet me e fort pa e kuptuar as ...
Vendi i Diturisë Autori: Elmedina Deda · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Shkolla vendi i Diturisë Shkolla është vendi i diturisë.Vendi ku nga mësuesit tanë kemi mësuar shkronjën e parë të alfabetit dhe alfabetin shqip.Vendi ynë është përballur me shumë vështirësi por ka arritur ta mbrojë alfabetin shqipë dhe gjuhën shqipe.Shkolla ë...	miresia Autori: amra · Lloji: Ese argumentuese · Tema: eshte lumturi e madhe t'i besh mire dikujt Miresia eshte nje ndjenje shume e bukur dhe e parershkrueshme per nje person.ajo ka fuqidhe aftesi te paimagjinueshme qe vetem ne perralla dhe ne endrra ndodhin.Per te gjithe ato qe bejne mire ne kete bote ndjenja e miresise eshte e papershkrueshme.Kur i ...

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =