Data e postimit: 2011-11-28 08:48:21 Lexime: 14479

Kontemplacion ndërmjet botës reale dhe mistike
Duke lexuar me vëmendje veprën me titull “Traktati mbi arsyen e mendimit” të autorit Bujar Plloshtani, fitohet përshtypja se po i qaset një problematike të thellë filozofike dhe në mënyrë të guximshme trajton disa çështje kyçe që kanë qenë dhe janë objekt studimi i “nënës së vjetër të shkencave” – Filozofisë.
Plloshtani, disponon një bagazh të pasur njohurish filozofike, të cilat është në gjendje t’i aplikojë edhe në situata të reja jetësore. I udhëhequr nga fjala e urtë “Veprat e filozofëve janë vizion për ta ndryshuar botën”, ideali i tij është përpjekja e vazhdueshme e filozofëve, shkencëtarëve dhe mendimtarëve për një jetë më të mirë, ku të gjithë njerëzit do të ishin të lumtur, duke shijuar kënaqësitë e kësaj bote me vizion më të gjerë...
Megjithatë, duke qenë nën ndikim të fuqishëm nga doktrinat e ndryshme filozofike (empiriste, racionaliste, optimiste apo pesimiste, reale apo mistike), pikëpamja e tij shpesh ndodhet edhe në dilemë: Cili është në thelb qëllimi i jetës? Ku është kufiri ndërmjet reales dhe mistikes? Ku duhet të mbështetet njohja njerëzore? Cila është baza e saj gnoseologjike: empirizmi, racionalizmi apo skepticizmi?
Nga ky aspekt, i ndikuar nga Kanti, Dekarti dhe racionalistët tjerë, duket se është më afër racionalizmit sesa empirizmit, sepse krahas përvojës (shqisave) dhe EMPIRIZMIT të Lokut, përparësi i jep bazës racionale, mbase këtu është në pyetje ARSYEJA, MENDJA E SHËNDOSHË me të gjitha cilësitë e saj dalluese.
Në bazë të materialit që trajtohet në këtë vepër në formë të “letrave filozofike” formohet bindja se autori i njeh mirë shumë vepra filozofike, duke u nisur nga shkolla e Miletit, Sokratit, Platoni, Aristoteli, filozofinë e Renesansës, si dhe filozofët e mëvonshëm: Dekarti, Hjumi, Berkli, Loku, Kanti, Volteri, Spinoza, Hobsi, Hegeli – por mbi të gjithë, duket se më tepër është i ndikuar nga Nietzsche dhe Schopenhaueri.
Cilat probleme filozofike janë preokupuese për autorin?
Vepra medituese kontemplative “Traktati mbi arsyen e mendimit” (funksioni, format dhe mënyrat e të menduarit) përfshijnë çështje bashkëkohore, filozofike, psikologjike, etike, estetike, logjike e gnoseologjike, ontologjike siç janë: shpirti, mendja, gjeniu, hapësira, lëvizja, krijimi i universit, njeriu (altruizmi dhe egoizmi), mendimi racional, vullneti, kënaqësia, e mira dhe e keqja, domosdoshmëria dhe rastësia etj.
Çështja fundamentale që dominon në këtë vepër është formuluar në mënyrë të qëlluar dhe adekuate: KRIJIMI I UNIVERSIT është dëshmi e Zotit! Lidhur me këtë autori shkruan: “Pikëpamja e ndërtimit të botës është ide e një krijimi absolut e vënë në lëvizje si pasojë e një parakushti thelbësor, që është i pandryshueshëm në thelb. Një veprim psikik i njeriut nuk mjafton për ta vërtetuar ekzistencën e botës me rregullat e përcaktuara më parë nga një krijim absolut, por thjesht mund të thellojë arsyen mbi njohjen e këtij realiteti si kusht i domosdoshëm. Mjafton që të hedhim një vështrim krijimit të Universit do të kuptojmë se njohja më e madhe e botës qëndron tek Zoti... Unë besoj se gjithçka në këtë botë është e krijuar, asgjë nuk ka ardhur si pasojë e rastësisë. Krijimi i Universit paraqet vullnetin e Tij të jashtëzakonshëm për të prurë në ekzistencë lëndët dhe lëvizjet, që më pas botën të ndërtonte si një tërësi unike, e përsosur nga çdo e metë që mund t’i vihet pas”... (fq. 188).
Çështja tjetër me të cilën është i preokupuar autori është BOTA me tërë absurditetin e saj të pashmangshëm: në vend të drejtësisë - dominon padrejtësia e cila kahdo na i errëson sytë. Përballë realitetit të kësaj bote qëndron ekzistenca transite. Ligjet me të cilat udhëhiqet bota janë pasojë e tërë energjisë negative të njeriut. Bota është univers mistik që fshihet pas një misteri, i cili në esencë është peng absurd për njeriun. Këtu, duket se ai është i ndikuar nga filozofia e Nietzsches dhe Schopenhauerit. Sipas tij, filozofët, profetët, mendimtarët e poetët si mësues të parë dhe të përhershëm të njeriut e kanë orientuar njerëzimin në rrugë të drejtë dhe besim ne Zot - si alternativë e domosdoshme për t'u shmangur nga të këqijat dhe fatkeqësitë.
Në kontekst të këtij problemi trajtohet edhe e keqja si ves, sjellje dhe veprim që krijohet brenda njeriut me vullnetin e tij. Që të zhduket ky fenomen shteti si aparat i organizuar nëpërmjet ligjeve dhe normave tjera duhet të kontribuojë në eliminimin e së keqes duke siguruar për shtetasit e vet jetë të lumtur dhe stabile.
Antinomi i së keqes është e mira (mirësia), e cila i sjell njeriut kënaqësi shpirtërore. Këtu paraqitet edhe Hedonizmi si doktrinë filozofike sipas së cilës qëllimi i jetës është realizimi i kënaqësisë, si një nga hedonistët e parë në histori paraqitet Aristipi i Sirenës, veprat e të cilit janë humbur (Zhylia, 150). Nga aspekti etik, hedonizmi është doktrinë sipas së cilës kërkimi i kënaqësisë (shpirtërore) është burim i lumturisë dhe lulëzimit moral të njerëzimit.
Lidhur me kënaqësinë edhe Aristoteli konstatonte se jo vetëm njeriu, por të gjitha qeniet e gjalla synojnë kah kënaqësia, e cila realizohet nëpërmjet sendeve të këndshme duke iu shmangur dhimbjes. “Kënaqësitë e trupit nëse janë më të forta se ata të shpirtit, ata shkaktojnë shpeshherë dhimbje fizike ose morale”, thotë Aristoteli dhe pastaj vazhdon: “lumturia është një punë e shpirtit në rrugën drejt të shkëlqyerës ose drejt virtytit” (S. Strumf, 98).
Sipas hedonizmit etik parimi i përgjithshëm moral është: veprimi në përputhje me ARSYEN E DREJTË “kjo do të thotë se pjesa racionale e shpirtit duhet të kontrollojë pjesën irracionale”... (Më gjerësisht: Aristoteli: Mbi shpirtin, Shkup 2006, maqedonisht).
Epikuri dhe pasardhësit e tij e përpunuan edhe më tutje teorinë hedoniste mbi kënaqësinë. Epikuri mendonte se të gjithë njerëzit kanë ndjenjë imediate të dallimit të kënaqësisë - e mira e parë e lindur te njeriu, dhe kënaqësia kthehemi përsëri (S. Strumf, 108), ndjenja, sipas tij si imediate (ndërmjetësuese) test i mirësisë ose kënaqësisë, ndërsa si ndijim është test i së vërtetës, prandaj për shqisat tona, dhimbja është gjithmonë e keqe, ndërsa kënaqësia - gjithmonë e mirë. Epikuri me të drejtë konstatonte se as ushqimet, gostitë dhe pirjet e vazhdueshme, as kënaqësia e epsheve e tavolinës së pasur dhe lukseve - nuk janë kënaqësi e vërtetë: por arsyetimi me mendje të kthjellët - është kënaqësi e vërtetë. Personi i cili do të merrej me të gjitha kënaqësitë fizike, materiale dhe do të linte anash atë shpirtërore - do të ishte gjithmonë i pa kënaqur dhe do të vuante nga dhembja. Dieta për ushqime dhe pije e njeriut të mençur sjell më tepër kënaqësi dhe lumturi, sesa dëshirat e shtuara pa masë të njerëzve, sepse njeriu i mençur ka maturi për çdo gjë - dhe kjo i sjell kënaqësi e lumturi. Kënaqësia si kategori filozofike, etike, psikologjike, por edhe synim kryesor i jetës së njeriut në përputhje me etikën, është një ndër preokupimet kryesore të Bujar Plloshtanit. Kënaqësia është emocion, ndjenjë e këndshme, e dëshirueshme për njeriun, kurse të menduarit (mendimi) - proces psikik i cili krahas operacioneve logjike të shumta përcjellë të gjitha nismat dhe veprimet që nxiten nga emocionet, e që synojnë kënaqësinë dhe lumturinë e njeriut.
Sipas tij kënaqësia “duket që është e aftë të qeverisë me veprimet psikologjike të vetëdijes njerëzore për të cilën kërkon me çdo kusht dobinë e mjeteve për jetë fatlume nga suksesi i mjaftueshëm, ku suksesi i fituar nëpërmjet njohjes nxit pasionet të prodhojnë ndjenjën e kënaqësisë, e cila në radhë të parë rregullon sistemin edukativ për ambicie intelektuale, procesin ushqyes dhe psikik në jetën tonë”. (fq. 174). I vetëdijshëm se kënaqësia e mirëfilltë nuk realizohet nëpërmjet realizimeve materiale (ushqimit, pijeve, luksit, veshmbathjes, standartit jetësor etj.), por nëpërmjet vështirësive gjatë të menduarit ai konstaton se kënaqësia "thelbësisht e gëzueshme" nxit shpirtin dhe vë në lëvizje ambiciet e njeriut për të realizuar punë dhe vepra të dobishme.
Në kontekst të kënaqësisë Shpirti është kategori e lartë filozofike dhe një pamje e ndërtuar prej misteri hyjnor, i cili vazhdimisht e preokupon atë. Shpirti është “frymë hyjnore” e pashmangshme përtej çdo të mete fizike apo shpirtërore, i pavdekshëm dhe frymëzues për veprime dhe vepra madhështore të njeriut. “Shpirti i bukur” na orienton drejt virtyteve të larta njerëzore, ndërsa “shpirti i ligë” e drejton njeriun nga rruga - pa rrugë dhe rezignacioni - drejt dehumanizimit shpirtëror.
“Shpirti i pastër” është dhuratë e Zotit (hyjnisë), duke e drejtuar jetën tonë në pajtim me ligjet e natyrës. Shpirti e nxit dhe e frymëzon njeriun drejt njohjes e me këtë dhe drejt besimit të njeriut te Zoti.
Në bazë të disa nocioneve që i analizuam shkurtimisht si dhe disa tjerë që i përmendëm në fillim që i trajton filozofia e tij racionaliste në këtë vepër kontemplative filozofike, mund të konstatojmë se kjo vepër është një kontribut i rëndësishëm në pasurimin e mendimit filozofik bashkëkohor në përgjithësi, si dhe atij shqiptar në veçanti. Meditimet e tij racionaliste më bindin se ai disponon me njohuri filozofike, aftësi dhe energji krijuese e mbi të gjitha - guxim dhe vendosshmëri që të trajtojë probleme të tilla.

Prof. dr. Nexhat Abazi
24 gusht 2009

Vepra te ngjashme

Jeta dhe Vdekja Autori: Kozeta Hito · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Jeta dhe Vdekja Jeta: Une dua ta nisi pikerisht nga çifti sepse prej tyre jeta e merr kuptimin. Te gjithe ne vijme ne jete sipas nje rendi sepse çifti eshte ai i cili i percakton gjeneratat. Prej momentit te pare ne fillojme ta shijojme jeten por ne te njejten kohe ed...	Mjafton pak shprese per te prekur te erd... Autori: Mbesha Nazaj · Lloji: Ese argumentuese · Tema: e ardhmja Te gjithe jemi te perfshire ne detin e paane te jetes.Kur jemi femije shpresa jone per te pasur e arritur gjithcka duam , i ngjan nje trageti gjigand , por dalngadale ai fillon te lekundet e te shperbeht nga stuhite e jetes . Ka raste kur e gjen veten mbi...
Trashegimia kulturore,vlere e shpirtit t... Autori: lopa · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Trashegimia kulturore,vlere e shpirtit te njeriut Trashegimia kulturore e vendit tone eshte simbol i rendesishem qe tregon vlerat materiale,shpirtit ne shekuj dhe vite.Monumentet e kultures ne te gjithe vendin Kane nje bukuri te rralle dhe Kane marre vemendje te vecante shume turisteve.Trashegimia kultur...	Dashuria Autori: Benard Sula · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Dashuria Celsi universal per te gjitha dyert e jetes njerezore eshte nje dhe i vetem Dashuria.Emocioni me dinamik qe njeriu mund te jetoje. Elementi me thelbesor i qenies njerezore. Kjo ndjenje e fuqishme e zjarrte e paster qe deperton zemren duke na rrembuer tru...
Une votoj per vete Autori: Erblin Zekthi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Vota Unë votoj, për vete... Jetojmë në një shtet i cili është në zhvillim e sipër dhe sfida më e madhe për shtetin tonë është zhvillimi me ritme të shpejta duke u bërë një shtet i zhvilluar. Duhet të pohojmë se për të arritur këtë stat...	Te duam dhe te mbrojme natyren Autori: Stikjano · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Natyra Krijimi i nje eseje me kete teme mendoje se eshte ese e lehte sepse ne me natyren takohemi cdo dite gjendemi prane saj cdo minute.'Natyra' ky term kaq i rendesishem per ne i cili mban brenda tij shume te mira per ne . Lind pyetja a dim ne ti vleresojme ke...
Pushimi veror Autori: arbenita,albiona Hyseni · Lloji: Ese argumentuese · Tema: pushimet verore Pushimet verore këtë vit për mua, ashtu edhe si vjetëve të tjera, kanë qenë pushime të bukura dhe me plot lumturi. . Unë në këtë pushim, si gjithmonë, nuk e kam lënë anash as mesimin Pushimi veror, me të vërtetë ka qenë një push...	Legjenda Nder Vite Autori: Samuel Osmani · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Legjendat Dikur njerezit nuk dinin te flisnin apo te shkruanin. Ata shpreheshin me vizatime e figura ne mur. Me kalimin e kohes njerezit kuptuan si t e merreshin vesh dhe ky ishte hapi i pare drejt nje te ardhme plot letersi e fantazi Kur njerezit filluan te k...
Ëndërrat e mia Autori: Lela lela · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Ëndërrat Që kur kemi qenë të vegjël kemi ëndërruar,ndoshta jo në të njëjtën mënyrë si sot por poooo kemi ëndërruar,ndoshta për një kukull, ndoshta për një fustan,ndoshta për nje loder te cilen e dinim që nuk do ta kishim kurrë.Jemi rritur ,di...	100 vjetori i pavaresise Autori: lovely bebw · Lloji: Ese argumentuese · Tema: pavaresia Emocioni te pushton teksa fillon te flasesh sepse eshte pak e veshtire te flasesh per gjithe keto vite,te tregosh per nje 100 vjet pavarsi,100 vjet krenari,100 vjet trimeri.Eshte po aq e veshtire te tregosh per te gjithe personat e shquar qe gjate kesaj k...
bota e femijeve dhe e te rriturve Autori: V.D · Lloji: Ese argumentuese · Tema: BOTA E FEMIJEVE DHE AJO E TE RRITURVE Nëse jetën do ta shihnim si një univers padyshim Dielli do të ishte fëmijëria. Nëse jeta do të ishte një kopësht shumëngjyrësh, ngjyrat ja japin lulet të cilat simbolizojnë femijët. Por cfarë do të thotë të jesh fëmijë? Nëse do të t...	jeta Autori: ona · Lloji: Ese argumentuese · Tema: jeta e njeriut jeta eshte eshte si nje piano kurse pianisti i saj je ti ndaj mundohu te krijosh nje melodi sa me te bukur
Jeta Autori: Sediasvet · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Vdekja Te jetosh eshte gje aq e bukur aq edhe sa te vdesesh,per mua kjo jete nuk ka fare kuptim eshte thjeshte nje siperfaqe pa fund ku une nuk mund te percaktoj ate qe dua,ne te gjitha aspektet e vetmuar dhe pa dashurin dhe ngrohtesin e rrethit te ngushte nuk m...	Prometeu nje hero i vetmuar Autori: Eskili · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Prometeu nje hero i vetmuar ... Medet Sa shpikje te dobishme bera un Per njerezit, ndersa per vete s gjej mjet per te shpetuar nga ky kob i madh

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =