Data e postimit: 2011-11-28 08:48:21 Lexime: 14812

Kontemplacion ndërmjet botës reale dhe mistike
Duke lexuar me vëmendje veprën me titull “Traktati mbi arsyen e mendimit” të autorit Bujar Plloshtani, fitohet përshtypja se po i qaset një problematike të thellë filozofike dhe në mënyrë të guximshme trajton disa çështje kyçe që kanë qenë dhe janë objekt studimi i “nënës së vjetër të shkencave” – Filozofisë.
Plloshtani, disponon një bagazh të pasur njohurish filozofike, të cilat është në gjendje t’i aplikojë edhe në situata të reja jetësore. I udhëhequr nga fjala e urtë “Veprat e filozofëve janë vizion për ta ndryshuar botën”, ideali i tij është përpjekja e vazhdueshme e filozofëve, shkencëtarëve dhe mendimtarëve për një jetë më të mirë, ku të gjithë njerëzit do të ishin të lumtur, duke shijuar kënaqësitë e kësaj bote me vizion më të gjerë...
Megjithatë, duke qenë nën ndikim të fuqishëm nga doktrinat e ndryshme filozofike (empiriste, racionaliste, optimiste apo pesimiste, reale apo mistike), pikëpamja e tij shpesh ndodhet edhe në dilemë: Cili është në thelb qëllimi i jetës? Ku është kufiri ndërmjet reales dhe mistikes? Ku duhet të mbështetet njohja njerëzore? Cila është baza e saj gnoseologjike: empirizmi, racionalizmi apo skepticizmi?
Nga ky aspekt, i ndikuar nga Kanti, Dekarti dhe racionalistët tjerë, duket se është më afër racionalizmit sesa empirizmit, sepse krahas përvojës (shqisave) dhe EMPIRIZMIT të Lokut, përparësi i jep bazës racionale, mbase këtu është në pyetje ARSYEJA, MENDJA E SHËNDOSHË me të gjitha cilësitë e saj dalluese.
Në bazë të materialit që trajtohet në këtë vepër në formë të “letrave filozofike” formohet bindja se autori i njeh mirë shumë vepra filozofike, duke u nisur nga shkolla e Miletit, Sokratit, Platoni, Aristoteli, filozofinë e Renesansës, si dhe filozofët e mëvonshëm: Dekarti, Hjumi, Berkli, Loku, Kanti, Volteri, Spinoza, Hobsi, Hegeli – por mbi të gjithë, duket se më tepër është i ndikuar nga Nietzsche dhe Schopenhaueri.
Cilat probleme filozofike janë preokupuese për autorin?
Vepra medituese kontemplative “Traktati mbi arsyen e mendimit” (funksioni, format dhe mënyrat e të menduarit) përfshijnë çështje bashkëkohore, filozofike, psikologjike, etike, estetike, logjike e gnoseologjike, ontologjike siç janë: shpirti, mendja, gjeniu, hapësira, lëvizja, krijimi i universit, njeriu (altruizmi dhe egoizmi), mendimi racional, vullneti, kënaqësia, e mira dhe e keqja, domosdoshmëria dhe rastësia etj.
Çështja fundamentale që dominon në këtë vepër është formuluar në mënyrë të qëlluar dhe adekuate: KRIJIMI I UNIVERSIT është dëshmi e Zotit! Lidhur me këtë autori shkruan: “Pikëpamja e ndërtimit të botës është ide e një krijimi absolut e vënë në lëvizje si pasojë e një parakushti thelbësor, që është i pandryshueshëm në thelb. Një veprim psikik i njeriut nuk mjafton për ta vërtetuar ekzistencën e botës me rregullat e përcaktuara më parë nga një krijim absolut, por thjesht mund të thellojë arsyen mbi njohjen e këtij realiteti si kusht i domosdoshëm. Mjafton që të hedhim një vështrim krijimit të Universit do të kuptojmë se njohja më e madhe e botës qëndron tek Zoti... Unë besoj se gjithçka në këtë botë është e krijuar, asgjë nuk ka ardhur si pasojë e rastësisë. Krijimi i Universit paraqet vullnetin e Tij të jashtëzakonshëm për të prurë në ekzistencë lëndët dhe lëvizjet, që më pas botën të ndërtonte si një tërësi unike, e përsosur nga çdo e metë që mund t’i vihet pas”... (fq. 188).
Çështja tjetër me të cilën është i preokupuar autori është BOTA me tërë absurditetin e saj të pashmangshëm: në vend të drejtësisë - dominon padrejtësia e cila kahdo na i errëson sytë. Përballë realitetit të kësaj bote qëndron ekzistenca transite. Ligjet me të cilat udhëhiqet bota janë pasojë e tërë energjisë negative të njeriut. Bota është univers mistik që fshihet pas një misteri, i cili në esencë është peng absurd për njeriun. Këtu, duket se ai është i ndikuar nga filozofia e Nietzsches dhe Schopenhauerit. Sipas tij, filozofët, profetët, mendimtarët e poetët si mësues të parë dhe të përhershëm të njeriut e kanë orientuar njerëzimin në rrugë të drejtë dhe besim ne Zot - si alternativë e domosdoshme për t'u shmangur nga të këqijat dhe fatkeqësitë.
Në kontekst të këtij problemi trajtohet edhe e keqja si ves, sjellje dhe veprim që krijohet brenda njeriut me vullnetin e tij. Që të zhduket ky fenomen shteti si aparat i organizuar nëpërmjet ligjeve dhe normave tjera duhet të kontribuojë në eliminimin e së keqes duke siguruar për shtetasit e vet jetë të lumtur dhe stabile.
Antinomi i së keqes është e mira (mirësia), e cila i sjell njeriut kënaqësi shpirtërore. Këtu paraqitet edhe Hedonizmi si doktrinë filozofike sipas së cilës qëllimi i jetës është realizimi i kënaqësisë, si një nga hedonistët e parë në histori paraqitet Aristipi i Sirenës, veprat e të cilit janë humbur (Zhylia, 150). Nga aspekti etik, hedonizmi është doktrinë sipas së cilës kërkimi i kënaqësisë (shpirtërore) është burim i lumturisë dhe lulëzimit moral të njerëzimit.
Lidhur me kënaqësinë edhe Aristoteli konstatonte se jo vetëm njeriu, por të gjitha qeniet e gjalla synojnë kah kënaqësia, e cila realizohet nëpërmjet sendeve të këndshme duke iu shmangur dhimbjes. “Kënaqësitë e trupit nëse janë më të forta se ata të shpirtit, ata shkaktojnë shpeshherë dhimbje fizike ose morale”, thotë Aristoteli dhe pastaj vazhdon: “lumturia është një punë e shpirtit në rrugën drejt të shkëlqyerës ose drejt virtytit” (S. Strumf, 98).
Sipas hedonizmit etik parimi i përgjithshëm moral është: veprimi në përputhje me ARSYEN E DREJTË “kjo do të thotë se pjesa racionale e shpirtit duhet të kontrollojë pjesën irracionale”... (Më gjerësisht: Aristoteli: Mbi shpirtin, Shkup 2006, maqedonisht).
Epikuri dhe pasardhësit e tij e përpunuan edhe më tutje teorinë hedoniste mbi kënaqësinë. Epikuri mendonte se të gjithë njerëzit kanë ndjenjë imediate të dallimit të kënaqësisë - e mira e parë e lindur te njeriu, dhe kënaqësia kthehemi përsëri (S. Strumf, 108), ndjenja, sipas tij si imediate (ndërmjetësuese) test i mirësisë ose kënaqësisë, ndërsa si ndijim është test i së vërtetës, prandaj për shqisat tona, dhimbja është gjithmonë e keqe, ndërsa kënaqësia - gjithmonë e mirë. Epikuri me të drejtë konstatonte se as ushqimet, gostitë dhe pirjet e vazhdueshme, as kënaqësia e epsheve e tavolinës së pasur dhe lukseve - nuk janë kënaqësi e vërtetë: por arsyetimi me mendje të kthjellët - është kënaqësi e vërtetë. Personi i cili do të merrej me të gjitha kënaqësitë fizike, materiale dhe do të linte anash atë shpirtërore - do të ishte gjithmonë i pa kënaqur dhe do të vuante nga dhembja. Dieta për ushqime dhe pije e njeriut të mençur sjell më tepër kënaqësi dhe lumturi, sesa dëshirat e shtuara pa masë të njerëzve, sepse njeriu i mençur ka maturi për çdo gjë - dhe kjo i sjell kënaqësi e lumturi. Kënaqësia si kategori filozofike, etike, psikologjike, por edhe synim kryesor i jetës së njeriut në përputhje me etikën, është një ndër preokupimet kryesore të Bujar Plloshtanit. Kënaqësia është emocion, ndjenjë e këndshme, e dëshirueshme për njeriun, kurse të menduarit (mendimi) - proces psikik i cili krahas operacioneve logjike të shumta përcjellë të gjitha nismat dhe veprimet që nxiten nga emocionet, e që synojnë kënaqësinë dhe lumturinë e njeriut.
Sipas tij kënaqësia “duket që është e aftë të qeverisë me veprimet psikologjike të vetëdijes njerëzore për të cilën kërkon me çdo kusht dobinë e mjeteve për jetë fatlume nga suksesi i mjaftueshëm, ku suksesi i fituar nëpërmjet njohjes nxit pasionet të prodhojnë ndjenjën e kënaqësisë, e cila në radhë të parë rregullon sistemin edukativ për ambicie intelektuale, procesin ushqyes dhe psikik në jetën tonë”. (fq. 174). I vetëdijshëm se kënaqësia e mirëfilltë nuk realizohet nëpërmjet realizimeve materiale (ushqimit, pijeve, luksit, veshmbathjes, standartit jetësor etj.), por nëpërmjet vështirësive gjatë të menduarit ai konstaton se kënaqësia "thelbësisht e gëzueshme" nxit shpirtin dhe vë në lëvizje ambiciet e njeriut për të realizuar punë dhe vepra të dobishme.
Në kontekst të kënaqësisë Shpirti është kategori e lartë filozofike dhe një pamje e ndërtuar prej misteri hyjnor, i cili vazhdimisht e preokupon atë. Shpirti është “frymë hyjnore” e pashmangshme përtej çdo të mete fizike apo shpirtërore, i pavdekshëm dhe frymëzues për veprime dhe vepra madhështore të njeriut. “Shpirti i bukur” na orienton drejt virtyteve të larta njerëzore, ndërsa “shpirti i ligë” e drejton njeriun nga rruga - pa rrugë dhe rezignacioni - drejt dehumanizimit shpirtëror.
“Shpirti i pastër” është dhuratë e Zotit (hyjnisë), duke e drejtuar jetën tonë në pajtim me ligjet e natyrës. Shpirti e nxit dhe e frymëzon njeriun drejt njohjes e me këtë dhe drejt besimit të njeriut te Zoti.
Në bazë të disa nocioneve që i analizuam shkurtimisht si dhe disa tjerë që i përmendëm në fillim që i trajton filozofia e tij racionaliste në këtë vepër kontemplative filozofike, mund të konstatojmë se kjo vepër është një kontribut i rëndësishëm në pasurimin e mendimit filozofik bashkëkohor në përgjithësi, si dhe atij shqiptar në veçanti. Meditimet e tij racionaliste më bindin se ai disponon me njohuri filozofike, aftësi dhe energji krijuese e mbi të gjitha - guxim dhe vendosshmëri që të trajtojë probleme të tilla.

Prof. dr. Nexhat Abazi
24 gusht 2009

Vepra te ngjashme

nëna Autori: lumta bajrami · Lloji: Ese argumentuese · Tema: per nenen nëna eshte njeriu me i mir ne bot secili femi mendon se nena e tij apo e saj eshte me e mira ne bot....ne te vertet eshte keshtu sepse nena eshte engjell mbrojtes per femijn e saj sot shenohet dita e 8 marsit me urime e puthje femijet nenat i bejne me te...	Ashtu si dashuria, libri nuk vdes kurre Autori: E.C · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Lidhja ndermjet dashurise dhe librit Shprehja „Ashtu si dashuria, edhe libri nuk vdes kurrë“, edhe pse disi e vështirë në dukje për vetë faktin se në kontaktin e parë nuk mund të gjesh një lidhje konkrete ndërmjet dashurisë si koncept dhe librit të parë sipas k...
Pse? Autori: lumta bajrami · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Pse? Pse? Pse kjo bot ta kthen shpinen?Pse njerzit qe i do me shum largohen?Pse njeriu qe i beson met vertet ësht duke te genjyer Pse pse pse Kjo pytje mund ta bej njeriun qe ti hyr besimeve te kota mete vertet zoti ti jep ato qe don ai kur don te jep diqka ...	Shpirti kritik Autori: Gestjana · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Kritika Shpirti kritik eshte adhurimi i limdur ndaj veprave artistike. Vetem nje artist i lindur arrin te krijoje dicka te perkryer dhe vetem ai mund te zbuloje misteret e detajeve te saj. Te zbulosh dhe te analizosh detajet e veprave te artit nuk ka dyshim qe a...
une dhe seksualiteti im Autori: xxx · Lloji: Ese argumentuese · Tema: qenia femer Tema : Une dhe seksualiteti im Te jesh femer eshte te jesh ‘’gjithcka’’ njekohesisht. Te jesh e embel por dhe e eger, delikate por dhe e forte , e zgjuar dhe lozonjare ,e guximshme dhe e mbrojtur ... Te jesh femer nuk eshte e l...	Jeta esht i vetmi liber qe s'mund t'ia ... Autori: Armonda · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Jeta dhe sfidat e saj Jeta sado e komplikuar qe esht prap duhet jetuar dhe perballuar me sfidat e saj.Udhetimi i jetes edhe nje rrugetim i pa shmangshem i njeriut qe nga momenti kur ai vje ne jet,pavarsisht sa gjat tij mund te ket periudha ose momente te bukura ose te trishtu...
Fatin e kemi vetë në dorë,apo është... Autori: Kevin Çika · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Fati ynë Njerëzit janë mjaft të ndryshëm me njëri-tjetrin duke u bazuar në pikëpamje.Ai e shikon botën dhe jetën në perspektiva të ndryshme.E njëjta gjë mund të thuhet nëse fatin tonë e shkruajmë vetë,apo është i paracaktuar nga një vullnet hy...	JAM KRENAR QE JAM SERB Autori: Elmer Dema · Lloji: Ese argumentuese · Tema: KOSOVA ESHTE SERBI Jam krenar se jam shqiptar, sepse Serbia është një nga kombet më të lashta të Ballkanit .Kombi ynë ka vlera dhe ne duhet të krenohemi.Jemi kombi më tolerant me besimet fetare. Jemi komb mikpritës. Shqiponja jonë ngjan me shumë shqiponja të tj...
atdheu Autori: ana · Lloji: Ese argumentuese · Tema: atdheu Pse pikërisht unë ?pse jo ti... Sa herë mendoj .nuk mund të sillen	Miqesia Autori: Bajame Kullafi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Miqesia Miqesia eshte nje nga vlerat morale me themelore.Ne ditet e sotme ka njerez qe e cmojne miqesine por ka dhe te tjere qe nuk u pelqen te krijojne miqesi.Mua me ka rastisur te degjoj njerez te cilet thone se mund te arrish gjithcka vete dhe nuk te duhet asp...
Cfare jane kujtimet? Autori: samanta kaba · Lloji: Ese argumentuese · Tema: cfare jane kujtimet Kujtimet jane ngjarje qe te kane ndodhur gjate nje periudhe te jetes . Ato mund te na kene ndodhur ne raste te mira apo dhe ne ato te keqija . Edhe pse nje pjese te madhe te jetes e kam kaluar vetem me kujtime te mira . Sepse mendoj se ne qofte se ke nje ...	onjengini dhe tatjana Autori: franko mema · Lloji: Ese argumentuese · Tema: onjengini tatjana tatjana ishte nje vajze shpirtbute e thjeshte dhe melankolike.kishte nje natyre te matur e te menduar.tatjana ishte e lidhur ngushte me popullin e saj dhe i donte te varferit.ishte heroina ruse dhe shume e kane konceptuar si kunderpeshe e onjenginit nders...
Paqe Autori: Emma · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Save rendesishme eshtë paqja në botë Sa e bukur është paqja!Nëse ka paqe do të thotë që në botë të gjithë e duan të mirën e njëri tjetrit.Paqja mund të bëhet vetëm nga një shtrëngim duarsh.Të bësh paqe do të thotë të falësh njeriun qe i ke bërë keq.Në kohën e luft...	Paraja nuk blen gjithçka Autori: Kevin Çika · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Paraja dhe roli i saj në shoqëri Sot,në shoqërinë moderne kapitaliste jemi të rrethuar me modele që kanë në qendër të saj paranë.Shohim njerëz të pasur që bëjnë shpenzime të çmendura.Apo me modelin e njerëzve shumë të pushtetshëm ,e të rrethuar me pushtet.Ne priremi...

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =