Data e postimit: 2011-11-28 08:48:21 Lexime: 14599

Kontemplacion ndërmjet botës reale dhe mistike
Duke lexuar me vëmendje veprën me titull “Traktati mbi arsyen e mendimit” të autorit Bujar Plloshtani, fitohet përshtypja se po i qaset një problematike të thellë filozofike dhe në mënyrë të guximshme trajton disa çështje kyçe që kanë qenë dhe janë objekt studimi i “nënës së vjetër të shkencave” – Filozofisë.
Plloshtani, disponon një bagazh të pasur njohurish filozofike, të cilat është në gjendje t’i aplikojë edhe në situata të reja jetësore. I udhëhequr nga fjala e urtë “Veprat e filozofëve janë vizion për ta ndryshuar botën”, ideali i tij është përpjekja e vazhdueshme e filozofëve, shkencëtarëve dhe mendimtarëve për një jetë më të mirë, ku të gjithë njerëzit do të ishin të lumtur, duke shijuar kënaqësitë e kësaj bote me vizion më të gjerë...
Megjithatë, duke qenë nën ndikim të fuqishëm nga doktrinat e ndryshme filozofike (empiriste, racionaliste, optimiste apo pesimiste, reale apo mistike), pikëpamja e tij shpesh ndodhet edhe në dilemë: Cili është në thelb qëllimi i jetës? Ku është kufiri ndërmjet reales dhe mistikes? Ku duhet të mbështetet njohja njerëzore? Cila është baza e saj gnoseologjike: empirizmi, racionalizmi apo skepticizmi?
Nga ky aspekt, i ndikuar nga Kanti, Dekarti dhe racionalistët tjerë, duket se është më afër racionalizmit sesa empirizmit, sepse krahas përvojës (shqisave) dhe EMPIRIZMIT të Lokut, përparësi i jep bazës racionale, mbase këtu është në pyetje ARSYEJA, MENDJA E SHËNDOSHË me të gjitha cilësitë e saj dalluese.
Në bazë të materialit që trajtohet në këtë vepër në formë të “letrave filozofike” formohet bindja se autori i njeh mirë shumë vepra filozofike, duke u nisur nga shkolla e Miletit, Sokratit, Platoni, Aristoteli, filozofinë e Renesansës, si dhe filozofët e mëvonshëm: Dekarti, Hjumi, Berkli, Loku, Kanti, Volteri, Spinoza, Hobsi, Hegeli – por mbi të gjithë, duket se më tepër është i ndikuar nga Nietzsche dhe Schopenhaueri.
Cilat probleme filozofike janë preokupuese për autorin?
Vepra medituese kontemplative “Traktati mbi arsyen e mendimit” (funksioni, format dhe mënyrat e të menduarit) përfshijnë çështje bashkëkohore, filozofike, psikologjike, etike, estetike, logjike e gnoseologjike, ontologjike siç janë: shpirti, mendja, gjeniu, hapësira, lëvizja, krijimi i universit, njeriu (altruizmi dhe egoizmi), mendimi racional, vullneti, kënaqësia, e mira dhe e keqja, domosdoshmëria dhe rastësia etj.
Çështja fundamentale që dominon në këtë vepër është formuluar në mënyrë të qëlluar dhe adekuate: KRIJIMI I UNIVERSIT është dëshmi e Zotit! Lidhur me këtë autori shkruan: “Pikëpamja e ndërtimit të botës është ide e një krijimi absolut e vënë në lëvizje si pasojë e një parakushti thelbësor, që është i pandryshueshëm në thelb. Një veprim psikik i njeriut nuk mjafton për ta vërtetuar ekzistencën e botës me rregullat e përcaktuara më parë nga një krijim absolut, por thjesht mund të thellojë arsyen mbi njohjen e këtij realiteti si kusht i domosdoshëm. Mjafton që të hedhim një vështrim krijimit të Universit do të kuptojmë se njohja më e madhe e botës qëndron tek Zoti... Unë besoj se gjithçka në këtë botë është e krijuar, asgjë nuk ka ardhur si pasojë e rastësisë. Krijimi i Universit paraqet vullnetin e Tij të jashtëzakonshëm për të prurë në ekzistencë lëndët dhe lëvizjet, që më pas botën të ndërtonte si një tërësi unike, e përsosur nga çdo e metë që mund t’i vihet pas”... (fq. 188).
Çështja tjetër me të cilën është i preokupuar autori është BOTA me tërë absurditetin e saj të pashmangshëm: në vend të drejtësisë - dominon padrejtësia e cila kahdo na i errëson sytë. Përballë realitetit të kësaj bote qëndron ekzistenca transite. Ligjet me të cilat udhëhiqet bota janë pasojë e tërë energjisë negative të njeriut. Bota është univers mistik që fshihet pas një misteri, i cili në esencë është peng absurd për njeriun. Këtu, duket se ai është i ndikuar nga filozofia e Nietzsches dhe Schopenhauerit. Sipas tij, filozofët, profetët, mendimtarët e poetët si mësues të parë dhe të përhershëm të njeriut e kanë orientuar njerëzimin në rrugë të drejtë dhe besim ne Zot - si alternativë e domosdoshme për t'u shmangur nga të këqijat dhe fatkeqësitë.
Në kontekst të këtij problemi trajtohet edhe e keqja si ves, sjellje dhe veprim që krijohet brenda njeriut me vullnetin e tij. Që të zhduket ky fenomen shteti si aparat i organizuar nëpërmjet ligjeve dhe normave tjera duhet të kontribuojë në eliminimin e së keqes duke siguruar për shtetasit e vet jetë të lumtur dhe stabile.
Antinomi i së keqes është e mira (mirësia), e cila i sjell njeriut kënaqësi shpirtërore. Këtu paraqitet edhe Hedonizmi si doktrinë filozofike sipas së cilës qëllimi i jetës është realizimi i kënaqësisë, si një nga hedonistët e parë në histori paraqitet Aristipi i Sirenës, veprat e të cilit janë humbur (Zhylia, 150). Nga aspekti etik, hedonizmi është doktrinë sipas së cilës kërkimi i kënaqësisë (shpirtërore) është burim i lumturisë dhe lulëzimit moral të njerëzimit.
Lidhur me kënaqësinë edhe Aristoteli konstatonte se jo vetëm njeriu, por të gjitha qeniet e gjalla synojnë kah kënaqësia, e cila realizohet nëpërmjet sendeve të këndshme duke iu shmangur dhimbjes. “Kënaqësitë e trupit nëse janë më të forta se ata të shpirtit, ata shkaktojnë shpeshherë dhimbje fizike ose morale”, thotë Aristoteli dhe pastaj vazhdon: “lumturia është një punë e shpirtit në rrugën drejt të shkëlqyerës ose drejt virtytit” (S. Strumf, 98).
Sipas hedonizmit etik parimi i përgjithshëm moral është: veprimi në përputhje me ARSYEN E DREJTË “kjo do të thotë se pjesa racionale e shpirtit duhet të kontrollojë pjesën irracionale”... (Më gjerësisht: Aristoteli: Mbi shpirtin, Shkup 2006, maqedonisht).
Epikuri dhe pasardhësit e tij e përpunuan edhe më tutje teorinë hedoniste mbi kënaqësinë. Epikuri mendonte se të gjithë njerëzit kanë ndjenjë imediate të dallimit të kënaqësisë - e mira e parë e lindur te njeriu, dhe kënaqësia kthehemi përsëri (S. Strumf, 108), ndjenja, sipas tij si imediate (ndërmjetësuese) test i mirësisë ose kënaqësisë, ndërsa si ndijim është test i së vërtetës, prandaj për shqisat tona, dhimbja është gjithmonë e keqe, ndërsa kënaqësia - gjithmonë e mirë. Epikuri me të drejtë konstatonte se as ushqimet, gostitë dhe pirjet e vazhdueshme, as kënaqësia e epsheve e tavolinës së pasur dhe lukseve - nuk janë kënaqësi e vërtetë: por arsyetimi me mendje të kthjellët - është kënaqësi e vërtetë. Personi i cili do të merrej me të gjitha kënaqësitë fizike, materiale dhe do të linte anash atë shpirtërore - do të ishte gjithmonë i pa kënaqur dhe do të vuante nga dhembja. Dieta për ushqime dhe pije e njeriut të mençur sjell më tepër kënaqësi dhe lumturi, sesa dëshirat e shtuara pa masë të njerëzve, sepse njeriu i mençur ka maturi për çdo gjë - dhe kjo i sjell kënaqësi e lumturi. Kënaqësia si kategori filozofike, etike, psikologjike, por edhe synim kryesor i jetës së njeriut në përputhje me etikën, është një ndër preokupimet kryesore të Bujar Plloshtanit. Kënaqësia është emocion, ndjenjë e këndshme, e dëshirueshme për njeriun, kurse të menduarit (mendimi) - proces psikik i cili krahas operacioneve logjike të shumta përcjellë të gjitha nismat dhe veprimet që nxiten nga emocionet, e që synojnë kënaqësinë dhe lumturinë e njeriut.
Sipas tij kënaqësia “duket që është e aftë të qeverisë me veprimet psikologjike të vetëdijes njerëzore për të cilën kërkon me çdo kusht dobinë e mjeteve për jetë fatlume nga suksesi i mjaftueshëm, ku suksesi i fituar nëpërmjet njohjes nxit pasionet të prodhojnë ndjenjën e kënaqësisë, e cila në radhë të parë rregullon sistemin edukativ për ambicie intelektuale, procesin ushqyes dhe psikik në jetën tonë”. (fq. 174). I vetëdijshëm se kënaqësia e mirëfilltë nuk realizohet nëpërmjet realizimeve materiale (ushqimit, pijeve, luksit, veshmbathjes, standartit jetësor etj.), por nëpërmjet vështirësive gjatë të menduarit ai konstaton se kënaqësia "thelbësisht e gëzueshme" nxit shpirtin dhe vë në lëvizje ambiciet e njeriut për të realizuar punë dhe vepra të dobishme.
Në kontekst të kënaqësisë Shpirti është kategori e lartë filozofike dhe një pamje e ndërtuar prej misteri hyjnor, i cili vazhdimisht e preokupon atë. Shpirti është “frymë hyjnore” e pashmangshme përtej çdo të mete fizike apo shpirtërore, i pavdekshëm dhe frymëzues për veprime dhe vepra madhështore të njeriut. “Shpirti i bukur” na orienton drejt virtyteve të larta njerëzore, ndërsa “shpirti i ligë” e drejton njeriun nga rruga - pa rrugë dhe rezignacioni - drejt dehumanizimit shpirtëror.
“Shpirti i pastër” është dhuratë e Zotit (hyjnisë), duke e drejtuar jetën tonë në pajtim me ligjet e natyrës. Shpirti e nxit dhe e frymëzon njeriun drejt njohjes e me këtë dhe drejt besimit të njeriut te Zoti.
Në bazë të disa nocioneve që i analizuam shkurtimisht si dhe disa tjerë që i përmendëm në fillim që i trajton filozofia e tij racionaliste në këtë vepër kontemplative filozofike, mund të konstatojmë se kjo vepër është një kontribut i rëndësishëm në pasurimin e mendimit filozofik bashkëkohor në përgjithësi, si dhe atij shqiptar në veçanti. Meditimet e tij racionaliste më bindin se ai disponon me njohuri filozofike, aftësi dhe energji krijuese e mbi të gjitha - guxim dhe vendosshmëri që të trajtojë probleme të tilla.

Prof. dr. Nexhat Abazi
24 gusht 2009

Vepra te ngjashme

Hapma derenn e dashura nënë Autori: lumta bajrami · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Varferia Hapma deren e dashura nënë E di qe gabova shum kur ika,e di qe eshte dashur qe te ndegjoj keshillat tua.Sikur nuk e di se sa shum jam duke vuajtur pa ty,gjdo nate duket te jete sa 1oo vjett varferia nuk ka skaj nndonje dit mbetem edhe pa ngrene fare...	Dhimbja dhe lumturia i japin kuptim jete... Autori: Adi gangsta boy · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Jeta Jeta eshte e ndryshme per te gjithsecilin,ku gjithsecili duhet tta jetoje ate ne menyren e tij.Ama jeta nuk eshte e lehte,por pikerisht kjo eshte edhe esenca e saj.Te jetosh do te thote te luftosh,te luftosh sfidat e jetes e nese je i zoti te dalesh fitue...
Pabarazia Autori: Klevisa Manovi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Pabarazia Kjo jete eshte shume e cuditshme,shume e pakuptueshme le te themi. Ndonjehere tregohet shume e padrejte me disa njerez qe nuk e meritojne padrejtesine,ndersa me disa te tjere e tepron.Te mirat e saj nuk i ndan ne menyre te barabarte me te gjithe. Disa n...	Jeta dhe Vdekja Autori: Kozeta Hito · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Jeta dhe Vdekja Jeta: Une dua ta nisi pikerisht nga çifti sepse prej tyre jeta e merr kuptimin. Te gjithe ne vijme ne jete sipas nje rendi sepse çifti eshte ai i cili i percakton gjeneratat. Prej momentit te pare ne fillojme ta shijojme jeten por ne te njejten kohe ed...
Une dhe shoqeria njerezore rreth meje. Autori: Blenarda Dikolli · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Shoqeria njerezore dhe une. "Qyteti eshte mbushur plot me njerez,me mjete dhe pa ide,qyteterim do te thote kjo gje:njerez plot mjete,jashte ideve.",citoi diku Mimoza Ahmeti.Une jam plotesisht dakort me te,se shoqeria njerezore eshte kthyer ne perbindesh i cili mendon vetem per vete....	Eshtë tepër vështirë,të falësh kur... Autori: Fejz Demiri · Lloji: Ese argumentuese · Tema: shoqërore Koha thuhet se shëron gjithcka ,dhimbjet ,plagët ,brengat e së kaluarës ,koha të mëson të kërkosh falje të mëson të falësh .Kur dhimbja ta pushton shpirtin të falësh të duket një gjë e pamundur .Të gabosh është njerëzore,kurse të fal...
Jeta pa teknologjise Autori: Kiara · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Si do ishte jeta jone pa teknologjine Jeta pa teknologji Teknologjia eshte lidhur kaq forte me njerezimin sa eshte veshtire te ndahet nga ai. Ne nuk mund ta imagjinojme dot e jo me ta realizojme nje dite pa te. Teknologjia ka ndihmua shume ne cdo fushe te jetes me shpikje ose veprimtari te n...	shqiperia Autori: Gabriela · Lloji: Ese argumentuese · Tema: 70 vjet clirim Shqiperia eshte vendi i gjith shqiptarve.Une krenohem per shqiperin.Ne ne bote na perfajsojn sportistet shqiptar.Jam krenar qe jam SHQIPETAR SHQIPERIA E SHQIPTARVE............
Mbresa udhetimesh Autori: Megi Harizi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Udhetime Ji vetvetja! Për këtë arsye ke ardhur në këtë botë – asnjë tjetër nuk ka lindur si ty dhe asnjë tjetër nuk do të jetë saktësisht si ti. Kur shikon një fushë të gjerë me lule dele, ajo që të bën përshtypje ështe ajo lulkuqja e vog�...	Miqesia eshte shume e rendesishme per te... Autori: Anisa · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Miqesia Per te ditur rendesine e miqesise, si fillim duhet te dime c'eshte miqesia. C'eshte miqesia? Miqesia eshte vlere, virtyt dhe nuk i le vend interesit, mashtrimit dhe tradhetise. Eshte nje marredhenie qe dhuron dhe merr. Miqesia eshte si puna e veres ... Sa...
Eshte interneti i mire apo i keq ? Autori: Kledisa Kryeziu · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Interneti Adoleshentet sot nuk jetojne dot po internetin dhe shpenzojne shume kohe me te .Po a eshte nje gje e mire kjo ? Interneti eshte i dobishem ..ne aty mund qe te marrim informacione ,na ndihmon ne shkolle ,per projekte, etj. Ne anen tjeter kemi anet ne...	Ese:Atdheu Autori: Rijona Beka · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Atdheu Ese:Atdheu Fjala me e mire per mua eshte fjala:atdhe. une jam krenare qe kam atdhe Kosoven. Une nuk di dhe aq shume fjale ta zavendezoje fjalen atdhe vetem me nje fjal ajo fjale eshte fjala jet. Une e dua dhe do ta dua atdheuatdheun tim Kosoven
jam krenr qe jam shqiptar Autori: klini ibrahimi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: jam krenar qe jam shqiptar Per mua te qenurit shqiptar ma ploteson kuptimin e jetes. Te qenurit shqiptar per mua eshte sublime. Krenaria ime shkelqen, pse i perkas kesaj race fisnike, te zgjuar e trime, krenaria ime shkelqen pse i perkas popullit me te lashte ne Evrope, krenaria im...	7 marsi Autori: VALERJANA TAFOSHI · Lloji: Ese argumentuese · Tema: dita e mesuesit Te nderuar e te respektuar,mesuesit tone gezuar 7 marsin diten tuaj.Ne kete dite ne ju nderojme juve per punen dhe kontributin tuaj te madh qe keni dhene,jepni e do te jepni, per mesimin e gjuhes sone te paster shqipe te asaj gjuhe qe na lane amanet te pa...

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =