Data e postimit: 2011-11-28 08:48:21 Lexime: 14226

Kontemplacion ndërmjet botës reale dhe mistike
Duke lexuar me vëmendje veprën me titull “Traktati mbi arsyen e mendimit” të autorit Bujar Plloshtani, fitohet përshtypja se po i qaset një problematike të thellë filozofike dhe në mënyrë të guximshme trajton disa çështje kyçe që kanë qenë dhe janë objekt studimi i “nënës së vjetër të shkencave” – Filozofisë.
Plloshtani, disponon një bagazh të pasur njohurish filozofike, të cilat është në gjendje t’i aplikojë edhe në situata të reja jetësore. I udhëhequr nga fjala e urtë “Veprat e filozofëve janë vizion për ta ndryshuar botën”, ideali i tij është përpjekja e vazhdueshme e filozofëve, shkencëtarëve dhe mendimtarëve për një jetë më të mirë, ku të gjithë njerëzit do të ishin të lumtur, duke shijuar kënaqësitë e kësaj bote me vizion më të gjerë...
Megjithatë, duke qenë nën ndikim të fuqishëm nga doktrinat e ndryshme filozofike (empiriste, racionaliste, optimiste apo pesimiste, reale apo mistike), pikëpamja e tij shpesh ndodhet edhe në dilemë: Cili është në thelb qëllimi i jetës? Ku është kufiri ndërmjet reales dhe mistikes? Ku duhet të mbështetet njohja njerëzore? Cila është baza e saj gnoseologjike: empirizmi, racionalizmi apo skepticizmi?
Nga ky aspekt, i ndikuar nga Kanti, Dekarti dhe racionalistët tjerë, duket se është më afër racionalizmit sesa empirizmit, sepse krahas përvojës (shqisave) dhe EMPIRIZMIT të Lokut, përparësi i jep bazës racionale, mbase këtu është në pyetje ARSYEJA, MENDJA E SHËNDOSHË me të gjitha cilësitë e saj dalluese.
Në bazë të materialit që trajtohet në këtë vepër në formë të “letrave filozofike” formohet bindja se autori i njeh mirë shumë vepra filozofike, duke u nisur nga shkolla e Miletit, Sokratit, Platoni, Aristoteli, filozofinë e Renesansës, si dhe filozofët e mëvonshëm: Dekarti, Hjumi, Berkli, Loku, Kanti, Volteri, Spinoza, Hobsi, Hegeli – por mbi të gjithë, duket se më tepër është i ndikuar nga Nietzsche dhe Schopenhaueri.
Cilat probleme filozofike janë preokupuese për autorin?
Vepra medituese kontemplative “Traktati mbi arsyen e mendimit” (funksioni, format dhe mënyrat e të menduarit) përfshijnë çështje bashkëkohore, filozofike, psikologjike, etike, estetike, logjike e gnoseologjike, ontologjike siç janë: shpirti, mendja, gjeniu, hapësira, lëvizja, krijimi i universit, njeriu (altruizmi dhe egoizmi), mendimi racional, vullneti, kënaqësia, e mira dhe e keqja, domosdoshmëria dhe rastësia etj.
Çështja fundamentale që dominon në këtë vepër është formuluar në mënyrë të qëlluar dhe adekuate: KRIJIMI I UNIVERSIT është dëshmi e Zotit! Lidhur me këtë autori shkruan: “Pikëpamja e ndërtimit të botës është ide e një krijimi absolut e vënë në lëvizje si pasojë e një parakushti thelbësor, që është i pandryshueshëm në thelb. Një veprim psikik i njeriut nuk mjafton për ta vërtetuar ekzistencën e botës me rregullat e përcaktuara më parë nga një krijim absolut, por thjesht mund të thellojë arsyen mbi njohjen e këtij realiteti si kusht i domosdoshëm. Mjafton që të hedhim një vështrim krijimit të Universit do të kuptojmë se njohja më e madhe e botës qëndron tek Zoti... Unë besoj se gjithçka në këtë botë është e krijuar, asgjë nuk ka ardhur si pasojë e rastësisë. Krijimi i Universit paraqet vullnetin e Tij të jashtëzakonshëm për të prurë në ekzistencë lëndët dhe lëvizjet, që më pas botën të ndërtonte si një tërësi unike, e përsosur nga çdo e metë që mund t’i vihet pas”... (fq. 188).
Çështja tjetër me të cilën është i preokupuar autori është BOTA me tërë absurditetin e saj të pashmangshëm: në vend të drejtësisë - dominon padrejtësia e cila kahdo na i errëson sytë. Përballë realitetit të kësaj bote qëndron ekzistenca transite. Ligjet me të cilat udhëhiqet bota janë pasojë e tërë energjisë negative të njeriut. Bota është univers mistik që fshihet pas një misteri, i cili në esencë është peng absurd për njeriun. Këtu, duket se ai është i ndikuar nga filozofia e Nietzsches dhe Schopenhauerit. Sipas tij, filozofët, profetët, mendimtarët e poetët si mësues të parë dhe të përhershëm të njeriut e kanë orientuar njerëzimin në rrugë të drejtë dhe besim ne Zot - si alternativë e domosdoshme për t'u shmangur nga të këqijat dhe fatkeqësitë.
Në kontekst të këtij problemi trajtohet edhe e keqja si ves, sjellje dhe veprim që krijohet brenda njeriut me vullnetin e tij. Që të zhduket ky fenomen shteti si aparat i organizuar nëpërmjet ligjeve dhe normave tjera duhet të kontribuojë në eliminimin e së keqes duke siguruar për shtetasit e vet jetë të lumtur dhe stabile.
Antinomi i së keqes është e mira (mirësia), e cila i sjell njeriut kënaqësi shpirtërore. Këtu paraqitet edhe Hedonizmi si doktrinë filozofike sipas së cilës qëllimi i jetës është realizimi i kënaqësisë, si një nga hedonistët e parë në histori paraqitet Aristipi i Sirenës, veprat e të cilit janë humbur (Zhylia, 150). Nga aspekti etik, hedonizmi është doktrinë sipas së cilës kërkimi i kënaqësisë (shpirtërore) është burim i lumturisë dhe lulëzimit moral të njerëzimit.
Lidhur me kënaqësinë edhe Aristoteli konstatonte se jo vetëm njeriu, por të gjitha qeniet e gjalla synojnë kah kënaqësia, e cila realizohet nëpërmjet sendeve të këndshme duke iu shmangur dhimbjes. “Kënaqësitë e trupit nëse janë më të forta se ata të shpirtit, ata shkaktojnë shpeshherë dhimbje fizike ose morale”, thotë Aristoteli dhe pastaj vazhdon: “lumturia është një punë e shpirtit në rrugën drejt të shkëlqyerës ose drejt virtytit” (S. Strumf, 98).
Sipas hedonizmit etik parimi i përgjithshëm moral është: veprimi në përputhje me ARSYEN E DREJTË “kjo do të thotë se pjesa racionale e shpirtit duhet të kontrollojë pjesën irracionale”... (Më gjerësisht: Aristoteli: Mbi shpirtin, Shkup 2006, maqedonisht).
Epikuri dhe pasardhësit e tij e përpunuan edhe më tutje teorinë hedoniste mbi kënaqësinë. Epikuri mendonte se të gjithë njerëzit kanë ndjenjë imediate të dallimit të kënaqësisë - e mira e parë e lindur te njeriu, dhe kënaqësia kthehemi përsëri (S. Strumf, 108), ndjenja, sipas tij si imediate (ndërmjetësuese) test i mirësisë ose kënaqësisë, ndërsa si ndijim është test i së vërtetës, prandaj për shqisat tona, dhimbja është gjithmonë e keqe, ndërsa kënaqësia - gjithmonë e mirë. Epikuri me të drejtë konstatonte se as ushqimet, gostitë dhe pirjet e vazhdueshme, as kënaqësia e epsheve e tavolinës së pasur dhe lukseve - nuk janë kënaqësi e vërtetë: por arsyetimi me mendje të kthjellët - është kënaqësi e vërtetë. Personi i cili do të merrej me të gjitha kënaqësitë fizike, materiale dhe do të linte anash atë shpirtërore - do të ishte gjithmonë i pa kënaqur dhe do të vuante nga dhembja. Dieta për ushqime dhe pije e njeriut të mençur sjell më tepër kënaqësi dhe lumturi, sesa dëshirat e shtuara pa masë të njerëzve, sepse njeriu i mençur ka maturi për çdo gjë - dhe kjo i sjell kënaqësi e lumturi. Kënaqësia si kategori filozofike, etike, psikologjike, por edhe synim kryesor i jetës së njeriut në përputhje me etikën, është një ndër preokupimet kryesore të Bujar Plloshtanit. Kënaqësia është emocion, ndjenjë e këndshme, e dëshirueshme për njeriun, kurse të menduarit (mendimi) - proces psikik i cili krahas operacioneve logjike të shumta përcjellë të gjitha nismat dhe veprimet që nxiten nga emocionet, e që synojnë kënaqësinë dhe lumturinë e njeriut.
Sipas tij kënaqësia “duket që është e aftë të qeverisë me veprimet psikologjike të vetëdijes njerëzore për të cilën kërkon me çdo kusht dobinë e mjeteve për jetë fatlume nga suksesi i mjaftueshëm, ku suksesi i fituar nëpërmjet njohjes nxit pasionet të prodhojnë ndjenjën e kënaqësisë, e cila në radhë të parë rregullon sistemin edukativ për ambicie intelektuale, procesin ushqyes dhe psikik në jetën tonë”. (fq. 174). I vetëdijshëm se kënaqësia e mirëfilltë nuk realizohet nëpërmjet realizimeve materiale (ushqimit, pijeve, luksit, veshmbathjes, standartit jetësor etj.), por nëpërmjet vështirësive gjatë të menduarit ai konstaton se kënaqësia "thelbësisht e gëzueshme" nxit shpirtin dhe vë në lëvizje ambiciet e njeriut për të realizuar punë dhe vepra të dobishme.
Në kontekst të kënaqësisë Shpirti është kategori e lartë filozofike dhe një pamje e ndërtuar prej misteri hyjnor, i cili vazhdimisht e preokupon atë. Shpirti është “frymë hyjnore” e pashmangshme përtej çdo të mete fizike apo shpirtërore, i pavdekshëm dhe frymëzues për veprime dhe vepra madhështore të njeriut. “Shpirti i bukur” na orienton drejt virtyteve të larta njerëzore, ndërsa “shpirti i ligë” e drejton njeriun nga rruga - pa rrugë dhe rezignacioni - drejt dehumanizimit shpirtëror.
“Shpirti i pastër” është dhuratë e Zotit (hyjnisë), duke e drejtuar jetën tonë në pajtim me ligjet e natyrës. Shpirti e nxit dhe e frymëzon njeriun drejt njohjes e me këtë dhe drejt besimit të njeriut te Zoti.
Në bazë të disa nocioneve që i analizuam shkurtimisht si dhe disa tjerë që i përmendëm në fillim që i trajton filozofia e tij racionaliste në këtë vepër kontemplative filozofike, mund të konstatojmë se kjo vepër është një kontribut i rëndësishëm në pasurimin e mendimit filozofik bashkëkohor në përgjithësi, si dhe atij shqiptar në veçanti. Meditimet e tij racionaliste më bindin se ai disponon me njohuri filozofike, aftësi dhe energji krijuese e mbi të gjitha - guxim dhe vendosshmëri që të trajtojë probleme të tilla.

Prof. dr. Nexhat Abazi
24 gusht 2009

Vepra te ngjashme

Gjenerali i ushtrise se vdekur Autori: xhesika mersinllari · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Analiza letrare ANALIZE LETRARE: Gjenerali i ushtrise se vdekur koment dhe analize (I.Kadare) Ne roman takojme njerez te nje populli te vogel,por krenar per luften qe ka bere, te cilet dinin te respektonin traditat,te respektonin mikun, te respektonin te vdeku...	''Gjuha jone'' Autori: anonim · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Gjuha jone Gjithmone dhe kudo qofshim, te mesuarit na ndjek gjate gjithe jetes. Te mesuarit e gjuheve te huaja eshte nje pervoje e vecante dhe perciell tek cdo arsimdashes nje kulture te re. Ato pasurojne dijet, te japin mundesine e te komunikuarit lehte me te tjere...
shqiperia Autori: ema · Lloji: Ese argumentuese · Tema: shqiperia ESSE : SHQIPERIA. SHqiperia eshte atdheu yne, vendi ku kemi lindur, ku jemi rritur, ku kemi qare e kemi qesh. Por disa nuk duan t'ia dine per kete gje. E braktisin sikur te ishte nje lecke, sigurisht nga pamundesia ekonomike jane ndoshta edhe te detyruar...	Fatin e kemi vetë në dorë,apo është... Autori: Kevin Çika · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Fati ynë Njerëzit janë mjaft të ndryshëm me njëri-tjetrin duke u bazuar në pikëpamje.Ai e shikon botën dhe jetën në perspektiva të ndryshme.E njëjta gjë mund të thuhet nëse fatin tonë e shkruajmë vetë,apo është i paracaktuar nga një vullnet hy...
Mbresa udhetimesh Autori: Megi Harizi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Udhetime Ji vetvetja! Për këtë arsye ke ardhur në këtë botë – asnjë tjetër nuk ka lindur si ty dhe asnjë tjetër nuk do të jetë saktësisht si ti. Kur shikon një fushë të gjerë me lule dele, ajo që të bën përshtypje ështe ajo lulkuqja e vog�...	te flase Autori: vlora · Lloji: Ese argumentuese · Tema: me lejo te flase me lejo te flas pa shtrengime sipas deshirave, qellimeve apo sipas aftesive te mija te te komunikuarit. Pse me mbani ne burg, apo duhet te kerkoj leje te flas! Une sdi te flas di vetem te shkruaj , po te tjeret pse i mbani ne burg! apo deshiron qe ti te j...
Pranvera Autori: Arbana Muli · Lloji: Ese argumentuese · Tema: ,shumnjgjyrshe ,rrezet,zogjte,liri lule , Kur u zgjova ne mengjesin e arte i cili shkelqente nga rrezet e arta dhe te ngrohta te diellit , ndjeja aromen e fresket te pranveres pashë disa zogj te lumtur dhe te lire ata cicronin ëmbel . Une po rrija ne dritare duke i degjuar deri sa erdhi motra i...	Gjera te vogla, por te bera me dashuri m... Autori: Ledia Linfaj · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Mjaftojne gjerat e vogla te bera me gjithe zemer,per te ndryshuar boten. A mund ta ndryshoj une boten,hapsiren dhe njerezit me te cilet jetoj dhe nderveproj cdo moment te jetes sime?A mund t’i zgjidh une problemet dhe konfliktet me te cilat perballem cdo dite? E nese mundem, si duhet te veproj? Mos valle duhet te rebelo...
Lumturia dhe dhimbja jane te pandashme n... Autori: Adela D · Lloji: Ese argumentuese · Tema: dashuria Kur jeton mjaftueshem sa per te dale nga ajo bote endrrash ideale ku te gjithe jetojne te lumtur dore per dore plot dashuri, nje hije e rende qe quhet realitet do te te perndjeke ne pjesen tjeter te botes. Per ta bere veten te qarte qe ne fillim, absoluti...	ndotja e natyres dhe mbrojtja e saj Autori: INA DENA · Lloji: Ese argumentuese · Tema: natyra Natyra eshte gjithcka ne kemi ajo eshte e brishte dhe demtohet lehte.Nje menyre e mbrojtjes se natyres dhe mjedisit nga ndotja eshte ndergjegjesimi i popullsise.Avancimi i shkaterrimit te natyres dhe atmosferes se tokes,ndotja emjedisit tokesor,ajror,deta...
Liria në letërsi Autori: Kevin Çika · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Liria në krijmtarinë letrarë është e rëndësishme Ajo çka e ka dalluar krijimin poetik , nga krijimet e tjera është forca e madhe e shprehjes së unit të brendshëm të autorit.Shpreh gëzimin e tij deri në ekstazë.Po ashtu shfaq vuajtjen e tij deri në agoni.Poezia me vargjet e saj shkrihet me bot...	Kujdesi per prinderit e moshuar Autori: Orgita · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Kujdesi per prinderit e moshuar-3 Sugjerime Dua ta hap kete ese me nje thenje me shume vlere."Duaji prinderit e tu dhe kujdesu me dashuri per ta.Vleren e tyre te vertete ke per ta kuptuar kur te shohesh bosh vendin ku ata uleshin perhere." Femijet e rritur e kane pergjegjesi me peshe qe te kujdese...
Koncept personal për botën e politikë... Autori: Kris Hasa · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Koncept personal për botën e politikës Njerëzimi që prej fillimit te kohërave ka krijuar ato që kanë sjelle fatkeqësite e tij më të mëdha. Janë bërë te flaktë pas asaj që kanë krijuar, pa menduar se si do te perfundonte. Jemi po aq te ndryshëm sa dhe te ngjashëm. E kemi sulmua...	une dhe seksualiteti im Autori: xxx · Lloji: Ese argumentuese · Tema: qenia femer Tema : Une dhe seksualiteti im Te jesh femer eshte te jesh ‘’gjithcka’’ njekohesisht. Te jesh e embel por dhe e eger, delikate por dhe e forte , e zgjuar dhe lozonjare ,e guximshme dhe e mbrojtur ... Te jesh femer nuk eshte e l...

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =