Data e postimit: 2011-11-28 08:48:21 Lexime: 14329

Kontemplacion ndërmjet botës reale dhe mistike
Duke lexuar me vëmendje veprën me titull “Traktati mbi arsyen e mendimit” të autorit Bujar Plloshtani, fitohet përshtypja se po i qaset një problematike të thellë filozofike dhe në mënyrë të guximshme trajton disa çështje kyçe që kanë qenë dhe janë objekt studimi i “nënës së vjetër të shkencave” – Filozofisë.
Plloshtani, disponon një bagazh të pasur njohurish filozofike, të cilat është në gjendje t’i aplikojë edhe në situata të reja jetësore. I udhëhequr nga fjala e urtë “Veprat e filozofëve janë vizion për ta ndryshuar botën”, ideali i tij është përpjekja e vazhdueshme e filozofëve, shkencëtarëve dhe mendimtarëve për një jetë më të mirë, ku të gjithë njerëzit do të ishin të lumtur, duke shijuar kënaqësitë e kësaj bote me vizion më të gjerë...
Megjithatë, duke qenë nën ndikim të fuqishëm nga doktrinat e ndryshme filozofike (empiriste, racionaliste, optimiste apo pesimiste, reale apo mistike), pikëpamja e tij shpesh ndodhet edhe në dilemë: Cili është në thelb qëllimi i jetës? Ku është kufiri ndërmjet reales dhe mistikes? Ku duhet të mbështetet njohja njerëzore? Cila është baza e saj gnoseologjike: empirizmi, racionalizmi apo skepticizmi?
Nga ky aspekt, i ndikuar nga Kanti, Dekarti dhe racionalistët tjerë, duket se është më afër racionalizmit sesa empirizmit, sepse krahas përvojës (shqisave) dhe EMPIRIZMIT të Lokut, përparësi i jep bazës racionale, mbase këtu është në pyetje ARSYEJA, MENDJA E SHËNDOSHË me të gjitha cilësitë e saj dalluese.
Në bazë të materialit që trajtohet në këtë vepër në formë të “letrave filozofike” formohet bindja se autori i njeh mirë shumë vepra filozofike, duke u nisur nga shkolla e Miletit, Sokratit, Platoni, Aristoteli, filozofinë e Renesansës, si dhe filozofët e mëvonshëm: Dekarti, Hjumi, Berkli, Loku, Kanti, Volteri, Spinoza, Hobsi, Hegeli – por mbi të gjithë, duket se më tepër është i ndikuar nga Nietzsche dhe Schopenhaueri.
Cilat probleme filozofike janë preokupuese për autorin?
Vepra medituese kontemplative “Traktati mbi arsyen e mendimit” (funksioni, format dhe mënyrat e të menduarit) përfshijnë çështje bashkëkohore, filozofike, psikologjike, etike, estetike, logjike e gnoseologjike, ontologjike siç janë: shpirti, mendja, gjeniu, hapësira, lëvizja, krijimi i universit, njeriu (altruizmi dhe egoizmi), mendimi racional, vullneti, kënaqësia, e mira dhe e keqja, domosdoshmëria dhe rastësia etj.
Çështja fundamentale që dominon në këtë vepër është formuluar në mënyrë të qëlluar dhe adekuate: KRIJIMI I UNIVERSIT është dëshmi e Zotit! Lidhur me këtë autori shkruan: “Pikëpamja e ndërtimit të botës është ide e një krijimi absolut e vënë në lëvizje si pasojë e një parakushti thelbësor, që është i pandryshueshëm në thelb. Një veprim psikik i njeriut nuk mjafton për ta vërtetuar ekzistencën e botës me rregullat e përcaktuara më parë nga një krijim absolut, por thjesht mund të thellojë arsyen mbi njohjen e këtij realiteti si kusht i domosdoshëm. Mjafton që të hedhim një vështrim krijimit të Universit do të kuptojmë se njohja më e madhe e botës qëndron tek Zoti... Unë besoj se gjithçka në këtë botë është e krijuar, asgjë nuk ka ardhur si pasojë e rastësisë. Krijimi i Universit paraqet vullnetin e Tij të jashtëzakonshëm për të prurë në ekzistencë lëndët dhe lëvizjet, që më pas botën të ndërtonte si një tërësi unike, e përsosur nga çdo e metë që mund t’i vihet pas”... (fq. 188).
Çështja tjetër me të cilën është i preokupuar autori është BOTA me tërë absurditetin e saj të pashmangshëm: në vend të drejtësisë - dominon padrejtësia e cila kahdo na i errëson sytë. Përballë realitetit të kësaj bote qëndron ekzistenca transite. Ligjet me të cilat udhëhiqet bota janë pasojë e tërë energjisë negative të njeriut. Bota është univers mistik që fshihet pas një misteri, i cili në esencë është peng absurd për njeriun. Këtu, duket se ai është i ndikuar nga filozofia e Nietzsches dhe Schopenhauerit. Sipas tij, filozofët, profetët, mendimtarët e poetët si mësues të parë dhe të përhershëm të njeriut e kanë orientuar njerëzimin në rrugë të drejtë dhe besim ne Zot - si alternativë e domosdoshme për t'u shmangur nga të këqijat dhe fatkeqësitë.
Në kontekst të këtij problemi trajtohet edhe e keqja si ves, sjellje dhe veprim që krijohet brenda njeriut me vullnetin e tij. Që të zhduket ky fenomen shteti si aparat i organizuar nëpërmjet ligjeve dhe normave tjera duhet të kontribuojë në eliminimin e së keqes duke siguruar për shtetasit e vet jetë të lumtur dhe stabile.
Antinomi i së keqes është e mira (mirësia), e cila i sjell njeriut kënaqësi shpirtërore. Këtu paraqitet edhe Hedonizmi si doktrinë filozofike sipas së cilës qëllimi i jetës është realizimi i kënaqësisë, si një nga hedonistët e parë në histori paraqitet Aristipi i Sirenës, veprat e të cilit janë humbur (Zhylia, 150). Nga aspekti etik, hedonizmi është doktrinë sipas së cilës kërkimi i kënaqësisë (shpirtërore) është burim i lumturisë dhe lulëzimit moral të njerëzimit.
Lidhur me kënaqësinë edhe Aristoteli konstatonte se jo vetëm njeriu, por të gjitha qeniet e gjalla synojnë kah kënaqësia, e cila realizohet nëpërmjet sendeve të këndshme duke iu shmangur dhimbjes. “Kënaqësitë e trupit nëse janë më të forta se ata të shpirtit, ata shkaktojnë shpeshherë dhimbje fizike ose morale”, thotë Aristoteli dhe pastaj vazhdon: “lumturia është një punë e shpirtit në rrugën drejt të shkëlqyerës ose drejt virtytit” (S. Strumf, 98).
Sipas hedonizmit etik parimi i përgjithshëm moral është: veprimi në përputhje me ARSYEN E DREJTË “kjo do të thotë se pjesa racionale e shpirtit duhet të kontrollojë pjesën irracionale”... (Më gjerësisht: Aristoteli: Mbi shpirtin, Shkup 2006, maqedonisht).
Epikuri dhe pasardhësit e tij e përpunuan edhe më tutje teorinë hedoniste mbi kënaqësinë. Epikuri mendonte se të gjithë njerëzit kanë ndjenjë imediate të dallimit të kënaqësisë - e mira e parë e lindur te njeriu, dhe kënaqësia kthehemi përsëri (S. Strumf, 108), ndjenja, sipas tij si imediate (ndërmjetësuese) test i mirësisë ose kënaqësisë, ndërsa si ndijim është test i së vërtetës, prandaj për shqisat tona, dhimbja është gjithmonë e keqe, ndërsa kënaqësia - gjithmonë e mirë. Epikuri me të drejtë konstatonte se as ushqimet, gostitë dhe pirjet e vazhdueshme, as kënaqësia e epsheve e tavolinës së pasur dhe lukseve - nuk janë kënaqësi e vërtetë: por arsyetimi me mendje të kthjellët - është kënaqësi e vërtetë. Personi i cili do të merrej me të gjitha kënaqësitë fizike, materiale dhe do të linte anash atë shpirtërore - do të ishte gjithmonë i pa kënaqur dhe do të vuante nga dhembja. Dieta për ushqime dhe pije e njeriut të mençur sjell më tepër kënaqësi dhe lumturi, sesa dëshirat e shtuara pa masë të njerëzve, sepse njeriu i mençur ka maturi për çdo gjë - dhe kjo i sjell kënaqësi e lumturi. Kënaqësia si kategori filozofike, etike, psikologjike, por edhe synim kryesor i jetës së njeriut në përputhje me etikën, është një ndër preokupimet kryesore të Bujar Plloshtanit. Kënaqësia është emocion, ndjenjë e këndshme, e dëshirueshme për njeriun, kurse të menduarit (mendimi) - proces psikik i cili krahas operacioneve logjike të shumta përcjellë të gjitha nismat dhe veprimet që nxiten nga emocionet, e që synojnë kënaqësinë dhe lumturinë e njeriut.
Sipas tij kënaqësia “duket që është e aftë të qeverisë me veprimet psikologjike të vetëdijes njerëzore për të cilën kërkon me çdo kusht dobinë e mjeteve për jetë fatlume nga suksesi i mjaftueshëm, ku suksesi i fituar nëpërmjet njohjes nxit pasionet të prodhojnë ndjenjën e kënaqësisë, e cila në radhë të parë rregullon sistemin edukativ për ambicie intelektuale, procesin ushqyes dhe psikik në jetën tonë”. (fq. 174). I vetëdijshëm se kënaqësia e mirëfilltë nuk realizohet nëpërmjet realizimeve materiale (ushqimit, pijeve, luksit, veshmbathjes, standartit jetësor etj.), por nëpërmjet vështirësive gjatë të menduarit ai konstaton se kënaqësia "thelbësisht e gëzueshme" nxit shpirtin dhe vë në lëvizje ambiciet e njeriut për të realizuar punë dhe vepra të dobishme.
Në kontekst të kënaqësisë Shpirti është kategori e lartë filozofike dhe një pamje e ndërtuar prej misteri hyjnor, i cili vazhdimisht e preokupon atë. Shpirti është “frymë hyjnore” e pashmangshme përtej çdo të mete fizike apo shpirtërore, i pavdekshëm dhe frymëzues për veprime dhe vepra madhështore të njeriut. “Shpirti i bukur” na orienton drejt virtyteve të larta njerëzore, ndërsa “shpirti i ligë” e drejton njeriun nga rruga - pa rrugë dhe rezignacioni - drejt dehumanizimit shpirtëror.
“Shpirti i pastër” është dhuratë e Zotit (hyjnisë), duke e drejtuar jetën tonë në pajtim me ligjet e natyrës. Shpirti e nxit dhe e frymëzon njeriun drejt njohjes e me këtë dhe drejt besimit të njeriut te Zoti.
Në bazë të disa nocioneve që i analizuam shkurtimisht si dhe disa tjerë që i përmendëm në fillim që i trajton filozofia e tij racionaliste në këtë vepër kontemplative filozofike, mund të konstatojmë se kjo vepër është një kontribut i rëndësishëm në pasurimin e mendimit filozofik bashkëkohor në përgjithësi, si dhe atij shqiptar në veçanti. Meditimet e tij racionaliste më bindin se ai disponon me njohuri filozofike, aftësi dhe energji krijuese e mbi të gjitha - guxim dhe vendosshmëri që të trajtojë probleme të tilla.

Prof. dr. Nexhat Abazi
24 gusht 2009

Vepra te ngjashme

libri apo interneti Autori: Dritan Idrizi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: ese libri apo interneti Te udhetosh mes qindra faqesh, te fantazosh mes mijera mendimesh, te vazhdosh te shpresosh per nje te ardhme me te pasur me fjale magjike, me mendime per nje situate do te thote te jesh pjese e botes se librit. Hedh nje veshtrim mbi nje faqe dhe mendon se...	PERRALLAT JANE PASQYRA E JETES Autori: ROSELA BAJRAKTARI · Lloji: Ese argumentuese · Tema: LUMTURIA PERRALLAT JANE RREFIME TE VJETRA NGA POPULLI, TE CILAT SHPJEGOJNE NE MENYRE SIMBOLIKE FORMEN E LUMTURISE SE VERTETE.NE PERMBLEDHJEN E PERRALES NDERTHUREN ELEMENTE REALE ME ATO FANTASTIKE.NEPERMJET PERRALLAVE NJEREZIT SHPREHIN DESHIRAT E TYRE TE CILAT NUK ...
Mirese erdhe dallendyshe Autori: Florjan Imeri · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Mirese erdhe dallendyshe Dallendyshe e shkrete je lodhur nga udhetimi i gjate ti gjithmon ndjek rugen e djellit dhe se haron kure vendlindjen ose folene	Prometeu nje hero i vetmuar Autori: Eskili · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Prometeu nje hero i vetmuar ... Medet Sa shpikje te dobishme bera un Per njerezit, ndersa per vete s gjej mjet per te shpetuar nga ky kob i madh
Mesuesi im Autori: v.B · Lloji: Ese argumentuese · Tema: text MEsuesi...nje person shume i dashur per femijet...ai qe veshtire harrohet.Qe ne klasen e pare dhe derisa mbarojme shkollen ai kujdeset dhe eshte aty per ne,per te na ndihmuar,sqaruar,kuptuar, e shpjeguar.Mesuesi eshte si prind i dyte per kedo qe ia di vle...	Pabarazia gjinore Autori: Gezim Ismaili · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Nga e kane burimin dalimet gjinore nga natyra apo nga shoqeria Burimi i kesaj qe thash eshte shoqeria eshte per te gjith per ta pare ate duhet te jesh i madh dhe bujar koka j i shqur edhe i mir i paster nga shoqeria qe te dukesh i mir parq ture ose te mburresh para shoqerise se mir ose keqe qe ke kjo teme me pelqen ...
Emigranti Autori: Lorena · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Emigranti Nje njeri qe largohet nga vendi i tij per nje jete me te mire. Nje njeri qe veshtirsite e jetes e detyrojne te largohet nga atdheu i tij Nje njeri qe detyrohet ti thote atdheut te tij 'Lamtumire'. Nje njeri qe largohet per te hapur nje faqe te re ne je...	Sado e veshtire jeta eshte e bukur Autori: Madalena · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Bukuria e jetes pavarsisht gjithckaje cdokush ne jeten e tij perballet me veshtiresi te shumta te cilat e bejn me komplikuese jeten ton.Problemi eshte se shumica prej nesh nuk jemi aq te aft sa te veprojm me krenari perpara veshtiresive te vazhdojm ti buzeqeshim jetes pa...
Jeta Autori: Gabriela Haxhi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Rutina e Perditshme Jeta… Gjithçka në jetë është zgjedhje. Madje edhe situatat më të pashpresa, edhe ato, në thelb, janë zgjedhje. Edhe heshtja përballë një situate të rëndë është zgjedhje. Gishti me të cilin mbajmë lapsin, po i njëjti gisht që pë...	Dhimbja dhe lumturia i japin kuptim jete... Autori: Adi gangsta boy · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Jeta Jeta eshte e ndryshme per te gjithsecilin,ku gjithsecili duhet tta jetoje ate ne menyren e tij.Ama jeta nuk eshte e lehte,por pikerisht kjo eshte edhe esenca e saj.Te jetosh do te thote te luftosh,te luftosh sfidat e jetes e nese je i zoti te dalesh fitue...
kujtimet Autori: samanta kaba · Lloji: Ese argumentuese · Tema: cfare jane kujtimet Kujtimet jane ngjarje qe te kane ndodhur gjate nje periudhe te jetes . Ato mund te na kene ndodhur ne raste te mira apo dhe ne ato te keqija . Edhe pse nje pjese te madhe te jetes e kam kaluar vetem me kujtime te mira . Sepse mendoj se ne qofte se ke nje ...	Karma Autori: Joana goxhaj · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Karma Ne syte e te tjerve , ishte e sjellshme dhe e qet . E bute dhe e qendrueshme . Nje shpirt qe i kishte mbijetuar nje kohe tjeter dhe qe e ruante te pafajshem vizionin e saj per boten . Por... Ishte krejt e kunderta . Ajo vuante. Vuante se tepermi . Kujti...
shoket e mi dhe shoqet Autori: anjeza balidemaj · Lloji: Ese argumentuese · Tema: shoket shoqet une shoket dhe shoqet e miiii i dua shume se nese une apo dikush ne e ofrojme njeri tjetrin prandaj ne duhet ta ofrojme njeri tjetrin ti ndimojme njeri tjetrit kjo dashuri quhet dashuri rreciproke	Une jam qytetar evropian Autori: KLEA Kd · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Qytetari evropian Qytetari evropian eshte banor I Evropes dhe ka identitetin e tij kombetar. Qytetari evropian ka disa tipare dhe vlera qe jane karakteristike, si: toleranca, bujaria, barazia, respektimi I ligjit, paqja etj. Une jam nje qytetare evropiane, edhe pse akoma e...

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =