Data e postimit: 2011-11-28 08:48:21 Lexime: 14399

Kontemplacion ndërmjet botës reale dhe mistike
Duke lexuar me vëmendje veprën me titull “Traktati mbi arsyen e mendimit” të autorit Bujar Plloshtani, fitohet përshtypja se po i qaset një problematike të thellë filozofike dhe në mënyrë të guximshme trajton disa çështje kyçe që kanë qenë dhe janë objekt studimi i “nënës së vjetër të shkencave” – Filozofisë.
Plloshtani, disponon një bagazh të pasur njohurish filozofike, të cilat është në gjendje t’i aplikojë edhe në situata të reja jetësore. I udhëhequr nga fjala e urtë “Veprat e filozofëve janë vizion për ta ndryshuar botën”, ideali i tij është përpjekja e vazhdueshme e filozofëve, shkencëtarëve dhe mendimtarëve për një jetë më të mirë, ku të gjithë njerëzit do të ishin të lumtur, duke shijuar kënaqësitë e kësaj bote me vizion më të gjerë...
Megjithatë, duke qenë nën ndikim të fuqishëm nga doktrinat e ndryshme filozofike (empiriste, racionaliste, optimiste apo pesimiste, reale apo mistike), pikëpamja e tij shpesh ndodhet edhe në dilemë: Cili është në thelb qëllimi i jetës? Ku është kufiri ndërmjet reales dhe mistikes? Ku duhet të mbështetet njohja njerëzore? Cila është baza e saj gnoseologjike: empirizmi, racionalizmi apo skepticizmi?
Nga ky aspekt, i ndikuar nga Kanti, Dekarti dhe racionalistët tjerë, duket se është më afër racionalizmit sesa empirizmit, sepse krahas përvojës (shqisave) dhe EMPIRIZMIT të Lokut, përparësi i jep bazës racionale, mbase këtu është në pyetje ARSYEJA, MENDJA E SHËNDOSHË me të gjitha cilësitë e saj dalluese.
Në bazë të materialit që trajtohet në këtë vepër në formë të “letrave filozofike” formohet bindja se autori i njeh mirë shumë vepra filozofike, duke u nisur nga shkolla e Miletit, Sokratit, Platoni, Aristoteli, filozofinë e Renesansës, si dhe filozofët e mëvonshëm: Dekarti, Hjumi, Berkli, Loku, Kanti, Volteri, Spinoza, Hobsi, Hegeli – por mbi të gjithë, duket se më tepër është i ndikuar nga Nietzsche dhe Schopenhaueri.
Cilat probleme filozofike janë preokupuese për autorin?
Vepra medituese kontemplative “Traktati mbi arsyen e mendimit” (funksioni, format dhe mënyrat e të menduarit) përfshijnë çështje bashkëkohore, filozofike, psikologjike, etike, estetike, logjike e gnoseologjike, ontologjike siç janë: shpirti, mendja, gjeniu, hapësira, lëvizja, krijimi i universit, njeriu (altruizmi dhe egoizmi), mendimi racional, vullneti, kënaqësia, e mira dhe e keqja, domosdoshmëria dhe rastësia etj.
Çështja fundamentale që dominon në këtë vepër është formuluar në mënyrë të qëlluar dhe adekuate: KRIJIMI I UNIVERSIT është dëshmi e Zotit! Lidhur me këtë autori shkruan: “Pikëpamja e ndërtimit të botës është ide e një krijimi absolut e vënë në lëvizje si pasojë e një parakushti thelbësor, që është i pandryshueshëm në thelb. Një veprim psikik i njeriut nuk mjafton për ta vërtetuar ekzistencën e botës me rregullat e përcaktuara më parë nga një krijim absolut, por thjesht mund të thellojë arsyen mbi njohjen e këtij realiteti si kusht i domosdoshëm. Mjafton që të hedhim një vështrim krijimit të Universit do të kuptojmë se njohja më e madhe e botës qëndron tek Zoti... Unë besoj se gjithçka në këtë botë është e krijuar, asgjë nuk ka ardhur si pasojë e rastësisë. Krijimi i Universit paraqet vullnetin e Tij të jashtëzakonshëm për të prurë në ekzistencë lëndët dhe lëvizjet, që më pas botën të ndërtonte si një tërësi unike, e përsosur nga çdo e metë që mund t’i vihet pas”... (fq. 188).
Çështja tjetër me të cilën është i preokupuar autori është BOTA me tërë absurditetin e saj të pashmangshëm: në vend të drejtësisë - dominon padrejtësia e cila kahdo na i errëson sytë. Përballë realitetit të kësaj bote qëndron ekzistenca transite. Ligjet me të cilat udhëhiqet bota janë pasojë e tërë energjisë negative të njeriut. Bota është univers mistik që fshihet pas një misteri, i cili në esencë është peng absurd për njeriun. Këtu, duket se ai është i ndikuar nga filozofia e Nietzsches dhe Schopenhauerit. Sipas tij, filozofët, profetët, mendimtarët e poetët si mësues të parë dhe të përhershëm të njeriut e kanë orientuar njerëzimin në rrugë të drejtë dhe besim ne Zot - si alternativë e domosdoshme për t'u shmangur nga të këqijat dhe fatkeqësitë.
Në kontekst të këtij problemi trajtohet edhe e keqja si ves, sjellje dhe veprim që krijohet brenda njeriut me vullnetin e tij. Që të zhduket ky fenomen shteti si aparat i organizuar nëpërmjet ligjeve dhe normave tjera duhet të kontribuojë në eliminimin e së keqes duke siguruar për shtetasit e vet jetë të lumtur dhe stabile.
Antinomi i së keqes është e mira (mirësia), e cila i sjell njeriut kënaqësi shpirtërore. Këtu paraqitet edhe Hedonizmi si doktrinë filozofike sipas së cilës qëllimi i jetës është realizimi i kënaqësisë, si një nga hedonistët e parë në histori paraqitet Aristipi i Sirenës, veprat e të cilit janë humbur (Zhylia, 150). Nga aspekti etik, hedonizmi është doktrinë sipas së cilës kërkimi i kënaqësisë (shpirtërore) është burim i lumturisë dhe lulëzimit moral të njerëzimit.
Lidhur me kënaqësinë edhe Aristoteli konstatonte se jo vetëm njeriu, por të gjitha qeniet e gjalla synojnë kah kënaqësia, e cila realizohet nëpërmjet sendeve të këndshme duke iu shmangur dhimbjes. “Kënaqësitë e trupit nëse janë më të forta se ata të shpirtit, ata shkaktojnë shpeshherë dhimbje fizike ose morale”, thotë Aristoteli dhe pastaj vazhdon: “lumturia është një punë e shpirtit në rrugën drejt të shkëlqyerës ose drejt virtytit” (S. Strumf, 98).
Sipas hedonizmit etik parimi i përgjithshëm moral është: veprimi në përputhje me ARSYEN E DREJTË “kjo do të thotë se pjesa racionale e shpirtit duhet të kontrollojë pjesën irracionale”... (Më gjerësisht: Aristoteli: Mbi shpirtin, Shkup 2006, maqedonisht).
Epikuri dhe pasardhësit e tij e përpunuan edhe më tutje teorinë hedoniste mbi kënaqësinë. Epikuri mendonte se të gjithë njerëzit kanë ndjenjë imediate të dallimit të kënaqësisë - e mira e parë e lindur te njeriu, dhe kënaqësia kthehemi përsëri (S. Strumf, 108), ndjenja, sipas tij si imediate (ndërmjetësuese) test i mirësisë ose kënaqësisë, ndërsa si ndijim është test i së vërtetës, prandaj për shqisat tona, dhimbja është gjithmonë e keqe, ndërsa kënaqësia - gjithmonë e mirë. Epikuri me të drejtë konstatonte se as ushqimet, gostitë dhe pirjet e vazhdueshme, as kënaqësia e epsheve e tavolinës së pasur dhe lukseve - nuk janë kënaqësi e vërtetë: por arsyetimi me mendje të kthjellët - është kënaqësi e vërtetë. Personi i cili do të merrej me të gjitha kënaqësitë fizike, materiale dhe do të linte anash atë shpirtërore - do të ishte gjithmonë i pa kënaqur dhe do të vuante nga dhembja. Dieta për ushqime dhe pije e njeriut të mençur sjell më tepër kënaqësi dhe lumturi, sesa dëshirat e shtuara pa masë të njerëzve, sepse njeriu i mençur ka maturi për çdo gjë - dhe kjo i sjell kënaqësi e lumturi. Kënaqësia si kategori filozofike, etike, psikologjike, por edhe synim kryesor i jetës së njeriut në përputhje me etikën, është një ndër preokupimet kryesore të Bujar Plloshtanit. Kënaqësia është emocion, ndjenjë e këndshme, e dëshirueshme për njeriun, kurse të menduarit (mendimi) - proces psikik i cili krahas operacioneve logjike të shumta përcjellë të gjitha nismat dhe veprimet që nxiten nga emocionet, e që synojnë kënaqësinë dhe lumturinë e njeriut.
Sipas tij kënaqësia “duket që është e aftë të qeverisë me veprimet psikologjike të vetëdijes njerëzore për të cilën kërkon me çdo kusht dobinë e mjeteve për jetë fatlume nga suksesi i mjaftueshëm, ku suksesi i fituar nëpërmjet njohjes nxit pasionet të prodhojnë ndjenjën e kënaqësisë, e cila në radhë të parë rregullon sistemin edukativ për ambicie intelektuale, procesin ushqyes dhe psikik në jetën tonë”. (fq. 174). I vetëdijshëm se kënaqësia e mirëfilltë nuk realizohet nëpërmjet realizimeve materiale (ushqimit, pijeve, luksit, veshmbathjes, standartit jetësor etj.), por nëpërmjet vështirësive gjatë të menduarit ai konstaton se kënaqësia "thelbësisht e gëzueshme" nxit shpirtin dhe vë në lëvizje ambiciet e njeriut për të realizuar punë dhe vepra të dobishme.
Në kontekst të kënaqësisë Shpirti është kategori e lartë filozofike dhe një pamje e ndërtuar prej misteri hyjnor, i cili vazhdimisht e preokupon atë. Shpirti është “frymë hyjnore” e pashmangshme përtej çdo të mete fizike apo shpirtërore, i pavdekshëm dhe frymëzues për veprime dhe vepra madhështore të njeriut. “Shpirti i bukur” na orienton drejt virtyteve të larta njerëzore, ndërsa “shpirti i ligë” e drejton njeriun nga rruga - pa rrugë dhe rezignacioni - drejt dehumanizimit shpirtëror.
“Shpirti i pastër” është dhuratë e Zotit (hyjnisë), duke e drejtuar jetën tonë në pajtim me ligjet e natyrës. Shpirti e nxit dhe e frymëzon njeriun drejt njohjes e me këtë dhe drejt besimit të njeriut te Zoti.
Në bazë të disa nocioneve që i analizuam shkurtimisht si dhe disa tjerë që i përmendëm në fillim që i trajton filozofia e tij racionaliste në këtë vepër kontemplative filozofike, mund të konstatojmë se kjo vepër është një kontribut i rëndësishëm në pasurimin e mendimit filozofik bashkëkohor në përgjithësi, si dhe atij shqiptar në veçanti. Meditimet e tij racionaliste më bindin se ai disponon me njohuri filozofike, aftësi dhe energji krijuese e mbi të gjitha - guxim dhe vendosshmëri që të trajtojë probleme të tilla.

Prof. dr. Nexhat Abazi
24 gusht 2009

Vepra te ngjashme

Për Nënën time të dashur Autori: ardijona · Lloji: Ese argumentuese · Tema: melodija e fjalve të nënës Mami e bukur Shpirti im, Shumë të dua Dielli im. 2. Bashkë me babin Të pres te dera, Kur del ti Sikur vjen vera. 3.jam e vogël skam fuqi por kam zemr që të don ty.	Vlerat e njeriut Autori: Britni · Lloji: Ese argumentuese · Tema: vlerat e njeriut jane per tu admiruar sesa per tu perbuzur Secili prej nesh ka vlerat e tij.Por ne pergjithesi ne njerezit kemi vlera te cilat admirohen por disa te tjera per tu perbuzur.Njerezit kane vlera te cilat nuk duhen shkelur pasi me pas do te pendoheni.Vlera te tilla jane si Përgjegjshmëria e veprimeve...
erdhi pranvera Autori: ERMONELA SHEHU · Lloji: Ese argumentuese · Tema: PRANVERA Eshte pranvere.Dielli i ka shtrire rrezet ne te gjitha skajet e tokes.Degjohen hingellimat e kuajve buze detit qe vrapojne te gezuar gati gati duket sikur fluturojne.Eci disa hapa duke pare hijen time qe me ndjek kudo qe shkoj dhe per nje cast ndaloj degj...	A eshte Cezari personazhi kryesor i veps... Autori: Rexhina Reci · Lloji: Ese argumentuese · Tema: A eshte Cezari personazhi kryesor i vepres Ka pasur shume diskutime te shumta per kete fakt, shumica e studiuesve e pohojne se Cezari eshte personazhi kryesor ne kete veper. Nje arsye qe deshmon se Shekspiri ka pasur te drejte qe i ka vene kete titull vepres,eshte se tragjedia e brutit varet tere...
Arti dhe enderrat jane shume prane njera... Autori: Mikela Qesja · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Arti dhe enderrat jane shume prane njera tjetres! Arti eshte nje frymemarrje qe thith shume oksigjen dhe cliron vetem kenaqesi per te medituar.Eshte nje qetesi shpirterore,ku me ane te ngjyrave zgjojme vetveten.Arti nuk eshte memec,ai mund te flase e te na relaksoje edhe ne njekohesisht ndajme gezimin dh...	Perrallat jane pasqyre e jetes sone Autori: Argita Nerpjetri · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Perrallat pasqyre e jetes sone Qe kur keni qene te vegjel ne jemi ndeshur me perrallat sepse prinderit dhe gjysherit tane na i tregonin ato cdo dite. Perrallat jane pasqyre e jetes sone ne te ardhmen. Gjithashtu ne marrim nje mesazh qe mund te na duhet gjate gjithe jetes. Nga perrallat...
kujtimet Autori: samanta kaba · Lloji: Ese argumentuese · Tema: cfare jane kujtimet Kujtimet jane ngjarje qe te kane ndodhur gjate nje periudhe te jetes . Ato mund te na kene ndodhur ne raste te mira apo dhe ne ato te keqija . Edhe pse nje pjese te madhe te jetes e kam kaluar vetem me kujtime te mira . Sepse mendoj se ne qofte se ke nje ...	babai Autori: rudi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: babai babi nje ze ! nje veshtrim ! nje ndjenje! nje frike! nje pyetje! si do jetoj une keshu? si do jetoj une pa zerin e tij.. si mud ta shoh fotografine e tij kur nuk e kam pasur kurr prane kur e dua...per te me thene ...
Ate dite kur... Autori: Ermal Shkembi · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Integrimi i Shqiperise ne Evrope Integrimi I Shqiperisë ne strukturat e Bashkimit Evropian eshte nje nga sfidat me te medha per ne keto 2 dekadat e fundit, por per tu bere pjese e kesaj organizate me te drejta te plota, duhet te permbushen disa kushte themelore. ...	kushtuar babi tim ^_^ Autori: alesja · Lloji: Ese argumentuese · Tema: kushtuar babit tim ^_^ Kjo eshte hera pare qe po shkruaj per ty. Dhe jo se nuk e kam ndjere ,por se te shkruash per ty nuk esht e thjeshte . Je nje person shume i rendesishem ne jeten time . Pa ty jeta ime do humbiste kuptimin. Je njeriu qe me merzit me shume ,por qe me do dh...
Nga e kane burimin dallimet gjinore,nga ... Autori: Anonim · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Shoqerore Menyra e krijimit te rruzullit toksor eshte nje enigme e mistershme,e pazbuluar deri me sot dhe vertetesia e teorive ekzistuese nuk eshte 100% e sigurt. Por, nje gje per te cilen ne mund te jemi plotesisht te sigurt eshte se pas asaj mrekullie qe ndodhi, ...	Pse kemi frikë nga vetmia Autori: L · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Pse frikësohemi nga vetmia Shumë njerëz në varësi të karakterit të tyre dhe të rrethanave shoqërore janë të prirur të jenë të vetmuar.Shpeshherë ata ndërtojnë një "botë"tyren të vogël ku askush nuk hy. Vetminë disa të tjerë e shohin si mënyre shpëtimi ng...
Zgjedhjet e individit mund te shkaktojne... Autori: Besa · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Zgjedhjet e individit. Cdo njeri kur lind I kanoset nje jete e gjate me zgjedhje e vendime te ndryshme .Kjo ,pasi e tille eshte formula e jetes , te zgjedhesh e te marresh vendime per te pasur progres ne jete . Zgjedhjet dhe marrja e vendimeve e cdo individi beh...	Fatin e zgjedhim vete apo eshte i paraca... Autori: Krejg Tola · Lloji: Ese argumentuese · Tema: Fatin e zgjedhim vete apo eshte i paracaktuar? Fati eshte nje lloj prezence qe duket sikur fshihet pas cdo experience njerezore, percakton rrjedhen e jetes, sukses te perjetshem apo deshtim te pavdekshem. Duket i pandryshueshem, i pashmangshem, i padevijueshem, njelloj si i skalitur ne gur. Sikur nuk ...

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =