Data e postimit: 2012-12-19 10:28:40 Lexime: 20673

Për të kuptuar Don Kishotin e Sanço Pançën, duhet të kuptojmë mirë klasat shoqërore spanjolle prej të cilave kanë lindur, domethënë klasën e aristokratit të vogël, nga njëra anë, dhe klasën e fshatarit të varfër e të paditur, nga ana tjetër, në shekullin e shtatëmbëdhjetë. Në Spanjën e Kohës së Mesme aristokratët e vegjël pajtoheshin si qehajaj pranë feudalëve çiflik – sahibinj e veçanërisht si kapedanë komitaxhinj të çetave që luftonin kundër arabëve. Si u çlirua Spanja prej arabëve dhe si u modernizua përgjysmë, aristokratët e vegjël, që nuk shkuan në Amerikë, mbetën pa punë. U varfëruan, u proletarizuan, u deklasuan, ranë nga dynjallëku, se s’kishin bazë ekonomike, se iu pre irati dhe kështu mbetën në erë. Nga oxhaku dhe nga kultura lidheshin me aristokracinë feudale të lartë, po nga varfëria zbrisnin në shkallën e fshatarëve. S’ishin as tamam aristokratë, as tamam fshatarë, po ca më keq se që të dy palët. Pra, ishin më reaksionarë se feudalët e lartë dhe më budallenj se fshatarët e varfëre të paditur. Duke mos pasur as punë, as bazë, kërkonin dhe përpiqeshin t’i gjenin këto të dyja jo përpara, se s’kishte të pritme për klasën e tyre të vdekur, po prapa, në kohët e vjetra, kur klasa e tyre kishte një punë dhe një bazë. Kështu, Don Kishoti kërkon e gjen punë si kalorës i arratisur, siç ishin stërgjyshërit e tij. Kështu, Don Kishoti kërkon e gjen bazë në përrallat e klasës së tij, në librat e kalorësisë. Ç’ka se bota ka vajtur përpara. Don Kishoti e merr përsipër ta kthejë botën prapa, ashtu siç e do interesi i klasës së vet.
Si shok natyral në këtë kryqëzatë, Don Kishoti gjen fshatarin e varfër e të paditur, që e ka në prag të derës, Sanço Pançën. Se edhe ky ka mbetur pa punë e pa bazë ekonomike e ndodhet në një gjendje analoge si dhe Don Kishoti. Në Spanjën e Kohës së Mesme, fshatarët e varfër kishin punë si komitaxhinj kundër arabëve, si laro, si mercenarë e si sejmenë të feudalëve. Në Spanjën moderne vdesin urie. Nuk shohin ndonjë avenir përpara, se industria nuk është zhvilluar mjaft në qytet sa t’i mbledhë si punëtorë të fabrikës. Pra, kërkojnë edhe këta punë dhe bazë prapa, në kohët e kaluara. Kështu, Sanço Pança bëhet sejmen i bejlurçinës, siç ishin stërgjyshërit e tij. Ndryshimi i madh midis Don Kishotit e Sanço Pançës është se ky i fundit s’ka kënduar libra kalorësie. Pra, ky s’i beson përrallat e Kohës së Mesme e s’ka iluzionet e Don Kishotit, dhe është shumë më i mençur se ustai i tij, se librat s’ja kanë shtrembëruar mendjen. Megjithëkëtë, ndonëse e sheh në çdo çap e në çdo aventurë se ustai i tij është i marrë për të lidhur, prapë i vete pas, siç i vete pas çdo katundar bejlurçinës a agait të fshatit, se e ka pasur den-baba-den shef, usta e kapedan nga shkaku i oxhakut, i kulturës, i traditës. Kështu, kemi gjendjen paradoksale të katundarit kundrejt bejlurçinës, të Sanço Pançës e të Don Kishotit, që mund të përmblidhet kështu: Sanço Pança është më i mençur nga Don Kishoti, se s’di të këndojë, po i vete pas, se Don Kishoti di të këndojë e se duhet doemos nga ky shkak të jetë më i mençur. Kështu, Sanço Pança mbetet besnik i ustait gjer në fund. Bile, kur vdes Don Kishoti, e qan me lot të hidhur, ndonëse e merr vesh më në fund që ai e gënjeu dhe e mori më qafë me librat e kalorësisë.
Si shpjegohet popullariteti i Don Kishotit? Fare lehtë. Tipi i bejlurçinës, si dhia e zgjebur me bishtin përpjetë, dhe tipi i laros, që i vete bejlurçinës pas e përpiqet të mbajë rëndësi pas ustait, kanë qenë gjithmonë qesharakë. Këta tëdy tipa bëhen më qesharakë, kur vishen si kalorës të arratisur dhe shëtisin si në karnavalet. Pastaj bëhen më qesharakë, kur këta të dy gogozhelë pretendojnë se do ta kthejnë rrotën e historisë prapa e do të ringjallin një periudhë që ka vdekur përgjithnjë. Përfundimi ca më qesharak i përpjekjeve të tyre i vë tenxheres kapakun. Çift më qesharak, me rroba më fantastike, me qëllime më absurde e me përfundime më groteske nuk mund të imagjinohej. Këtu kemi në fytyrën e Don Kishotit poezinë e bejlurçinës, dhe në fytyrën e Sanço Pançës prozën e laros. Kur bëhen qesharakë dhe hanë dru, doemos këndonjësit gëzohen, që në fytyrën e tyre bëhen qesharakë dhe hanë dru dy klasat shoqërore më të urryera dhe më prapavajtëse, klasa e bejlurçinës dhe klasa e laros. Se këta i ka pasur mileti mbi kokë si oficerë, si nëpunës, si ushtarë, si zaptie, si komitaxhinj, si hajdutë, si qehajaj, shkurt si vegla dhe agjentë të feudalëve e të shtetit feudal.
Po kjo vepër nuk do të ishte aq e bukur, sikur të na bënte vetëm të qeshim. Na bën edhe të qajmë. Se Don Kishoti është një idealist në tërë kuptimin e fjalës. Të gjitha këto i bën për të mirën e njerëzisë dhe aspak për ndonjë interes vetjak. Ka një optimizëm e një entuziazëm e një durim e një besim e një perseverancë heroike, që meritonin të përdoreshin për një çështje më të mirë. Na vjen keq kur shikojmë që i harxhon më kot për një çështje të humbur e që sakrifikohet për përrallat e reaksionit. Gjithashtu na mallëngjen edhe Sançoja me besnikërinë që tregon kundrejt Don Kishotit. Na këputet shpirti kur shikojmë fshatarin e varfër dhe të paditur të vdesë për bejlurçinën, i cili e merr më qafë dhe e handakos, me profka dhe iluzione.
Në Shqipëri kjo vepër do të kuptohet më mirë se kudo gjetkë. Se atje tipat e bejlurçinës dhe të laros i gjejmë në çdo çap. Pothuaj të gjithë aristokratët tanë, me ca përjashtime të paka, janë të deklasuar pa bazë ekonomike, dhe kanë rënë në klasën e bejlurçinave, që kur u shkëput Shqipëria prej Turqisë. Që atëherë aristokratët tanë, që i shërbenin Turqisë si kondotierë dhe shefë bashibozukësh, kanë mbetur pa punë. Gjithashtu kanë mbetur pa punë dhe pa bukë fshatarët dhe malësorët e varfër, që shkonin në kohët e vjetra me bejlerët si bashibozukë dhe hajdutë për të plaçkitur Evropën, Azinë dhe Afrikën. Këto dy elementë përpiqen tani të përjetësojnë në Shqipëri një gjendje feudale, medievale, prapanike dhe reaksionare, si atë të Turqisë së vjetër, të vdekur përgjithnjë, se ashtu ua do interesi i klasës, se ashtu gjejnë punë dhe bukë. Bejlurçinat dhe larot e Shqipërisë na bëjnë sot të qeshim e të qajmë me prapavajtjen e tyre, tamam si me Don Kishotin e me Sançon. Dhëntë zoti të na bëjnë nesër të qeshim vetëm, se na bënë të qajmë mjaft.

Vepra te ngjashme

Ne jemi çfarë hamë Autori: Kevin Çika · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Lidhja e njeriut me ushqimin Si qenie njerëzore që jemi,instikti ynë bazë lidhet me të kërkuarin e ushqimit.Sepse ai është karburanti ynë që na siguron energji dhe lëndët e nevojshme për funksionimin e organizmit.Megjithatë,të ushqyerit për njerëzit nuk ka qenë thje...	dua te jem i lire te flas Autori: pak rendesi ka · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: dua te jem i lire te flas te gjite jemi individe dhe duam te jemi te lire te flasim, shpesh kjo e drejte na cenohet dhe ndonjehere ne nuk e shprehim mendimin tone . Por kjo gje nuk eshte e drejte sepse te gjithe jemi te barabarte pavarsisht nga mosha, gjinia, feja,ngjyra ose nga r...
Teatri dhe jeta Autori: Kevin Çika · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Teatri dhe jeta Jeta dhe teatri kanë një lidhje mjaft të ngushtë.Qysh në kohërat abtike është vënë re një paralelizim mes jetës dhe teatrit.Kjo gjë vihet re qartë nga çdokush.Tragjedia tregon përmes aktorëve sprovat që lalon çdokush për të vënë dre...	"Detyrat e nje Regjizori" Autori: Dorina.D · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Detyrat e nje Regjizori Formimi I nje regjizori fillon diten qe behet I vetedijshem per zgjedhjen e tij dhe nuk mbaron kurre, pavaresisht nga gjatesia e jetes se tij profesionale brenda dhe jashte reklamave. Kur punohet ne nje agjensi, ka mundesi qe mos te gjesh shume kohe per t...
deshira ime Autori: donita osmanollaj · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: dëshira për tu bërë shkrimtare Dëshira për ‘u bërë shkrimtare Dëshira ime më e madhe në botë është të bëhem shkrimtare e shquar shqiptare.I kam shumë lakmi shkrimtarët e mëdhenj të letërsis sonë.Të cilët janë me qindra e mijëra.Do t’i përmedja disa, por nuk ...	Familja Autori: Dori · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Familja Familja është thesari i jetës tonë! Familja ka gjanat e veta personale. Pa familje nuk ka as edhe jetë. Familja të shton jetën,familja të jep emrin njeri!Një njeri në familjen tonë është së tepermi i çmuar Me një fjalë familja ka ven...
8 marsi Autori: Finesa kqiku · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: 8 marsi dita e nenes 8 Mars. Nje dite qe mbart respekt,dashuri te pafund,per ato qe na dhane jete nga jeta e tyre.Per ato qe naten e bene dite dhe na mekuan me qumesht nga gjiri i tyre. Per ato qe gjenden prane sado larg qe te jemi ,sa here zemrat tona deshperohen,sa here s...	Cdo te thote te jesh ADOLESHENT Autori: Elda J.P. · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Adoleshenca Cdo te thote te jesh adoleshent? (Nese lexoni tekstin ne vijim, mendimet mund te duken te paverteta, por jam perpjekur ta perafroj realitetin me ato qe perjetoj, sepse fatkeqesisht s’e kam mundesine te hyj ne mendjen e te tjereve.) Te jesh adoleshent ...
Kosova Autori: Leonita Ahmeti · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Kosova Kosova Kosva eshte nje vend i vogel ku perjetoj shum luftra nga armiqet (Serb). Kosova perjetoj shum viajtje ku disa deshmor dhan jeten per liri. Kosoven mos ta harrojn ata qe u shprengulen ne ditet e veshtira dhe te kthehen dhe ta shijojn li...	Te drejtat e femijeve Autori: LEA · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: ME LEJO TE FLAS Me lejo te flas ,pse me mundon !Eshte e drejta ime ajo qe me ben te bertas dhe cdo gje brenda meje ta zbras.Me lejo te flas ,pavaresisht deshirave dhe qellimeve. E cfare me pengon mua te flas?Ato ,ato gojet intriguese me gjuhe te helmuar;syte qe nuk me...
Ora e matematikes Autori: Valdrina Hafizi · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Ora e matematikës Sot ishte dita e parë e shkolles.Ora parë ishte matematikë.Atë orë kishim përseritje. Kisha mësuar mirë dhe isha e sigurtë qe do i kuptoja të gjitha.Në këtë moment erdhi mësuesja.Duartë e mia filluan të dridheshin dhe zemra kërcente.Ajo ...	Kura e lirise-Dashuria! Autori: Besa · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Liria Sipas nje perfukizimi sociologjik liria ime mbaron aty ku fillon liria e tjetrit. Jam shume dakort me kete, por cfare eshte kjo liri dhe klu fillon ajo? Liria shkon pertej asaj qe shikojme; Te jesh I lire nuk do the thote te mos kesh kufizime ne orar...
KULTURA Autori: Mitsuki Nemura · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: KULTURA KULTURA eshte pjese e rendesishme e jetes sone. Pa te ne nuk mundemi te quhemi pjese e shoqerise pa ditur asgje qe ka nevoje shoqeria per tu bere e zhvilluar ne shume aspekte te saj. Njeriu i ndergjegjshem eshte i kulturuar sepse ai ka informacionet e n...	28 Nentori Autori: Nitaa · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: 28 NENTORI Kjo dat eshte si e shenjet per historin ton kombetare tre ngjarjet me te medha kan ndodhur pikerisht ne kete dat 28 NENTOR 1443 rikthehet dhe ngen plaku i Vlores ISMAIL BEJ QEMAILI flamurin e Vllores heroike kombetare..

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =