Data e postimit: 2012-12-19 10:28:40 Lexime: 21443

Për të kuptuar Don Kishotin e Sanço Pançën, duhet të kuptojmë mirë klasat shoqërore spanjolle prej të cilave kanë lindur, domethënë klasën e aristokratit të vogël, nga njëra anë, dhe klasën e fshatarit të varfër e të paditur, nga ana tjetër, në shekullin e shtatëmbëdhjetë. Në Spanjën e Kohës së Mesme aristokratët e vegjël pajtoheshin si qehajaj pranë feudalëve çiflik – sahibinj e veçanërisht si kapedanë komitaxhinj të çetave që luftonin kundër arabëve. Si u çlirua Spanja prej arabëve dhe si u modernizua përgjysmë, aristokratët e vegjël, që nuk shkuan në Amerikë, mbetën pa punë. U varfëruan, u proletarizuan, u deklasuan, ranë nga dynjallëku, se s’kishin bazë ekonomike, se iu pre irati dhe kështu mbetën në erë. Nga oxhaku dhe nga kultura lidheshin me aristokracinë feudale të lartë, po nga varfëria zbrisnin në shkallën e fshatarëve. S’ishin as tamam aristokratë, as tamam fshatarë, po ca më keq se që të dy palët. Pra, ishin më reaksionarë se feudalët e lartë dhe më budallenj se fshatarët e varfëre të paditur. Duke mos pasur as punë, as bazë, kërkonin dhe përpiqeshin t’i gjenin këto të dyja jo përpara, se s’kishte të pritme për klasën e tyre të vdekur, po prapa, në kohët e vjetra, kur klasa e tyre kishte një punë dhe një bazë. Kështu, Don Kishoti kërkon e gjen punë si kalorës i arratisur, siç ishin stërgjyshërit e tij. Kështu, Don Kishoti kërkon e gjen bazë në përrallat e klasës së tij, në librat e kalorësisë. Ç’ka se bota ka vajtur përpara. Don Kishoti e merr përsipër ta kthejë botën prapa, ashtu siç e do interesi i klasës së vet.
Si shok natyral në këtë kryqëzatë, Don Kishoti gjen fshatarin e varfër e të paditur, që e ka në prag të derës, Sanço Pançën. Se edhe ky ka mbetur pa punë e pa bazë ekonomike e ndodhet në një gjendje analoge si dhe Don Kishoti. Në Spanjën e Kohës së Mesme, fshatarët e varfër kishin punë si komitaxhinj kundër arabëve, si laro, si mercenarë e si sejmenë të feudalëve. Në Spanjën moderne vdesin urie. Nuk shohin ndonjë avenir përpara, se industria nuk është zhvilluar mjaft në qytet sa t’i mbledhë si punëtorë të fabrikës. Pra, kërkojnë edhe këta punë dhe bazë prapa, në kohët e kaluara. Kështu, Sanço Pança bëhet sejmen i bejlurçinës, siç ishin stërgjyshërit e tij. Ndryshimi i madh midis Don Kishotit e Sanço Pançës është se ky i fundit s’ka kënduar libra kalorësie. Pra, ky s’i beson përrallat e Kohës së Mesme e s’ka iluzionet e Don Kishotit, dhe është shumë më i mençur se ustai i tij, se librat s’ja kanë shtrembëruar mendjen. Megjithëkëtë, ndonëse e sheh në çdo çap e në çdo aventurë se ustai i tij është i marrë për të lidhur, prapë i vete pas, siç i vete pas çdo katundar bejlurçinës a agait të fshatit, se e ka pasur den-baba-den shef, usta e kapedan nga shkaku i oxhakut, i kulturës, i traditës. Kështu, kemi gjendjen paradoksale të katundarit kundrejt bejlurçinës, të Sanço Pançës e të Don Kishotit, që mund të përmblidhet kështu: Sanço Pança është më i mençur nga Don Kishoti, se s’di të këndojë, po i vete pas, se Don Kishoti di të këndojë e se duhet doemos nga ky shkak të jetë më i mençur. Kështu, Sanço Pança mbetet besnik i ustait gjer në fund. Bile, kur vdes Don Kishoti, e qan me lot të hidhur, ndonëse e merr vesh më në fund që ai e gënjeu dhe e mori më qafë me librat e kalorësisë.
Si shpjegohet popullariteti i Don Kishotit? Fare lehtë. Tipi i bejlurçinës, si dhia e zgjebur me bishtin përpjetë, dhe tipi i laros, që i vete bejlurçinës pas e përpiqet të mbajë rëndësi pas ustait, kanë qenë gjithmonë qesharakë. Këta tëdy tipa bëhen më qesharakë, kur vishen si kalorës të arratisur dhe shëtisin si në karnavalet. Pastaj bëhen më qesharakë, kur këta të dy gogozhelë pretendojnë se do ta kthejnë rrotën e historisë prapa e do të ringjallin një periudhë që ka vdekur përgjithnjë. Përfundimi ca më qesharak i përpjekjeve të tyre i vë tenxheres kapakun. Çift më qesharak, me rroba më fantastike, me qëllime më absurde e me përfundime më groteske nuk mund të imagjinohej. Këtu kemi në fytyrën e Don Kishotit poezinë e bejlurçinës, dhe në fytyrën e Sanço Pançës prozën e laros. Kur bëhen qesharakë dhe hanë dru, doemos këndonjësit gëzohen, që në fytyrën e tyre bëhen qesharakë dhe hanë dru dy klasat shoqërore më të urryera dhe më prapavajtëse, klasa e bejlurçinës dhe klasa e laros. Se këta i ka pasur mileti mbi kokë si oficerë, si nëpunës, si ushtarë, si zaptie, si komitaxhinj, si hajdutë, si qehajaj, shkurt si vegla dhe agjentë të feudalëve e të shtetit feudal.
Po kjo vepër nuk do të ishte aq e bukur, sikur të na bënte vetëm të qeshim. Na bën edhe të qajmë. Se Don Kishoti është një idealist në tërë kuptimin e fjalës. Të gjitha këto i bën për të mirën e njerëzisë dhe aspak për ndonjë interes vetjak. Ka një optimizëm e një entuziazëm e një durim e një besim e një perseverancë heroike, që meritonin të përdoreshin për një çështje më të mirë. Na vjen keq kur shikojmë që i harxhon më kot për një çështje të humbur e që sakrifikohet për përrallat e reaksionit. Gjithashtu na mallëngjen edhe Sançoja me besnikërinë që tregon kundrejt Don Kishotit. Na këputet shpirti kur shikojmë fshatarin e varfër dhe të paditur të vdesë për bejlurçinën, i cili e merr më qafë dhe e handakos, me profka dhe iluzione.
Në Shqipëri kjo vepër do të kuptohet më mirë se kudo gjetkë. Se atje tipat e bejlurçinës dhe të laros i gjejmë në çdo çap. Pothuaj të gjithë aristokratët tanë, me ca përjashtime të paka, janë të deklasuar pa bazë ekonomike, dhe kanë rënë në klasën e bejlurçinave, që kur u shkëput Shqipëria prej Turqisë. Që atëherë aristokratët tanë, që i shërbenin Turqisë si kondotierë dhe shefë bashibozukësh, kanë mbetur pa punë. Gjithashtu kanë mbetur pa punë dhe pa bukë fshatarët dhe malësorët e varfër, që shkonin në kohët e vjetra me bejlerët si bashibozukë dhe hajdutë për të plaçkitur Evropën, Azinë dhe Afrikën. Këto dy elementë përpiqen tani të përjetësojnë në Shqipëri një gjendje feudale, medievale, prapanike dhe reaksionare, si atë të Turqisë së vjetër, të vdekur përgjithnjë, se ashtu ua do interesi i klasës, se ashtu gjejnë punë dhe bukë. Bejlurçinat dhe larot e Shqipërisë na bëjnë sot të qeshim e të qajmë me prapavajtjen e tyre, tamam si me Don Kishotin e me Sançon. Dhëntë zoti të na bëjnë nesër të qeshim vetëm, se na bënë të qajmë mjaft.

Vepra te ngjashme

Thjesht Jeta Autori: Ardijona Tahiri · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Ja Si eshte jeta Thjesht Jeta Jeta mund te jet e shemtuar mund te behet e bukur. Jeta mund te jet zjarr por mund te shuhet. Jeta mund te jet e hidhur mund te behet e lumtur. Jeta mund te jet lule me gjemba por mund te beht lule e brisht. Jeta mund te jet e keq...	Individualizmi Autori: titilja · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Individualizmi Individualizmi shfaqet ne menyra te ndryshme ne rende te ndryshme shoqerore.Diku me e kontrolluar dhe ne dukje e injoruar dhe diku me e theksuar dhe e jetesuar. Shembuj te ketyre rasteve jane e para sistemi shoqeror qe kaluam ku me ngulm kerkohej nga...
Çfarë mund të bëj në respekt të pl... Autori: Kevin Çika · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Si mund të mbrojmë Tokën ? Toka është planeto i vetëm në sistemin Diellor me atmosferë të qëndrueshme,ujë të bollshëm,dhe me prani të oksigjenit.Është planeti i vetëm ku ka jetë.Ne duhet të jemi mirënjohës për këtë fakt.Por sot,ndoshta dhe më shumë se dikur,p...	Jeta eshte e bukur Autori: Fitore Krasniqi · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Jeta Fakti qe ne jetojme nenkupton qe ka arsye per te jetuar dhe nuk ka dyshim qe jeta eshte e bukur.Pavarsisht dhimbjeve,sfidave gjithmon egziston nje dege per t'u kapur dhe per te vazhduar me tutje.Eshte fakt i pamohueshem qe Zoti na sfidon qdohere ne jete p...
Mjedisi Autori: Willi gam · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Mjedisi Mjedisi eshte ambienti ku ne jetojme,lindim,rritemi dhe vdesim.Ajri qe thithim eshte dhurate e natyres dhe ne e pranojme kete.Ne e dime se cndodh rreth nesh cdo dite,shkaterrimi i zonave me gjelberim,prerjen e pyjeve,ndotjen e ajrit,tokes etj e deri tek h...	deti i kujteses Autori: GISELDA XHELILI · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: DETI I KUJTIMEVE Deti I Kujteses... Si qenie njerezore qe jemi ne trurin tone te vockel 'depozitohen' kaq shume kujtime te bukura , te mrekullueshme , te paharrueshme qe qendrojne gjere e gjate ne ate hapesire te vockel por qe ndonjehere kujtimet e shumta nuk mund te fsh...
ese gjuha indetitet i nje kombi Autori: sindi idnis · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: gjuha indetitet i nje kombi Gjuha eshte nje mjet komunikimi shume i rendesishem per nje komb pasi cdo komb ka flamurine e tij simbolet kombetare gjuha etj por gjuha eshte ajo qe nk harrohet kurre psh kombi shqipetar ka shume shqipetare qe jetojne ne troje te tjera si ne itali gre...	Jeta e botes sone!! Autori: Lirije Jerliu · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Jeta -Qe nga ardhja jone ne bote, qe nga hapat e pare te jetes ndodhemi ne pozita te ndryshme, ne qdo lloj dhe qfardo lloj gjeje qe na sjell fati yne.Sa dhimbje mund te nxeje shpirti yne?Kur humbim personat me te dashur ne PIKELLOHEMI...Per kete vuajn njerzit,...
shoku ju kerkon nje keshille Autori: JENNY · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: shoku kerkon nje keshille nga ju Une mendoj se ky qe ke bere eshte nje gabim i madh nga ana jote ,por te gjithe njerezit gabojne.E verteta eshte se ne kurre nuk mund te ngjitemi ne piedestalin qe mund te synojme.Je ne nisje te hapave te ty drejt jetes dhe ne cdo hap te saj qe do te hedhe...	Me lejo te flas Autori: Xhonalda Hysko · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: "ME LEJO TE FLAS" Te gjithe jemi individe dhe kemi nevoje per liri.te gjithe njerezit jan te barabarte dhe te gjithe kane te drejte te flasin,kane nevoje per liri fjale.sot jemi ne nje shtet demokratik dhe me shume se kushdo,vemendja duhet te jete te njeriu,sepse ne njerez...
Nena Autori: Edmond Dema · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Dashuria per nenen Nena a ka fjal me te madhe se nena dashuria dhe kuptimi i kesaj Bote prej teje nene e mesova jeten prej teje mesova se qka do te thote jeta nene shpirti im bukuria e dynjas nene ime me ate buzqeshje qe me shuan hidherimet inatet dhe nese jam i semur me bu...	Kosova Autori: Leonita Ahmeti · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Kosova Kosova Kosva eshte nje vend i vogel ku perjetoj shum luftra nga armiqet (Serb). Kosova perjetoj shum viajtje ku disa deshmor dhan jeten per liri. Kosoven mos ta harrojn ata qe u shprengulen ne ditet e veshtira dhe te kthehen dhe ta shijojn li...
Cfare eshte Bibliografia ? Autori: Elsika Murrizi · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Bibliografia Bibliografia nga greqishtja e lashte per pershkrimin e librave , ne fillim merrej si i gjithe mesimi nga permbajtja e librit, sot me kete shprehje nenkuptohet deftimi i mesimeve nga regjistart e librave apo literatura(mesimmbi libra). Bibliografia eshte p...	Ese per lirine Autori: Fabiana Gjoci · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Shumica e njerezve nuk e duan vertet lirine,sepse liria kerkon pergjegjesi dhe shumica e njerezve kane frike te marrin pergjegjesi. Shumica e njerezve nuk e duan vertet lirine,sepse liria kerkon pergjegjesi dhe shumica e njerezve kane frike te marrin pergjegjesi. Liria eshte simboli dhe virtyti i nje jetese te mire dhe plot shendet midis nje komuniteti apo nje grupi.Per te fituar li...

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =