Data e postimit: 2012-12-19 10:28:40 Lexime: 21248

Për të kuptuar Don Kishotin e Sanço Pançën, duhet të kuptojmë mirë klasat shoqërore spanjolle prej të cilave kanë lindur, domethënë klasën e aristokratit të vogël, nga njëra anë, dhe klasën e fshatarit të varfër e të paditur, nga ana tjetër, në shekullin e shtatëmbëdhjetë. Në Spanjën e Kohës së Mesme aristokratët e vegjël pajtoheshin si qehajaj pranë feudalëve çiflik – sahibinj e veçanërisht si kapedanë komitaxhinj të çetave që luftonin kundër arabëve. Si u çlirua Spanja prej arabëve dhe si u modernizua përgjysmë, aristokratët e vegjël, që nuk shkuan në Amerikë, mbetën pa punë. U varfëruan, u proletarizuan, u deklasuan, ranë nga dynjallëku, se s’kishin bazë ekonomike, se iu pre irati dhe kështu mbetën në erë. Nga oxhaku dhe nga kultura lidheshin me aristokracinë feudale të lartë, po nga varfëria zbrisnin në shkallën e fshatarëve. S’ishin as tamam aristokratë, as tamam fshatarë, po ca më keq se që të dy palët. Pra, ishin më reaksionarë se feudalët e lartë dhe më budallenj se fshatarët e varfëre të paditur. Duke mos pasur as punë, as bazë, kërkonin dhe përpiqeshin t’i gjenin këto të dyja jo përpara, se s’kishte të pritme për klasën e tyre të vdekur, po prapa, në kohët e vjetra, kur klasa e tyre kishte një punë dhe një bazë. Kështu, Don Kishoti kërkon e gjen punë si kalorës i arratisur, siç ishin stërgjyshërit e tij. Kështu, Don Kishoti kërkon e gjen bazë në përrallat e klasës së tij, në librat e kalorësisë. Ç’ka se bota ka vajtur përpara. Don Kishoti e merr përsipër ta kthejë botën prapa, ashtu siç e do interesi i klasës së vet.
Si shok natyral në këtë kryqëzatë, Don Kishoti gjen fshatarin e varfër e të paditur, që e ka në prag të derës, Sanço Pançën. Se edhe ky ka mbetur pa punë e pa bazë ekonomike e ndodhet në një gjendje analoge si dhe Don Kishoti. Në Spanjën e Kohës së Mesme, fshatarët e varfër kishin punë si komitaxhinj kundër arabëve, si laro, si mercenarë e si sejmenë të feudalëve. Në Spanjën moderne vdesin urie. Nuk shohin ndonjë avenir përpara, se industria nuk është zhvilluar mjaft në qytet sa t’i mbledhë si punëtorë të fabrikës. Pra, kërkojnë edhe këta punë dhe bazë prapa, në kohët e kaluara. Kështu, Sanço Pança bëhet sejmen i bejlurçinës, siç ishin stërgjyshërit e tij. Ndryshimi i madh midis Don Kishotit e Sanço Pançës është se ky i fundit s’ka kënduar libra kalorësie. Pra, ky s’i beson përrallat e Kohës së Mesme e s’ka iluzionet e Don Kishotit, dhe është shumë më i mençur se ustai i tij, se librat s’ja kanë shtrembëruar mendjen. Megjithëkëtë, ndonëse e sheh në çdo çap e në çdo aventurë se ustai i tij është i marrë për të lidhur, prapë i vete pas, siç i vete pas çdo katundar bejlurçinës a agait të fshatit, se e ka pasur den-baba-den shef, usta e kapedan nga shkaku i oxhakut, i kulturës, i traditës. Kështu, kemi gjendjen paradoksale të katundarit kundrejt bejlurçinës, të Sanço Pançës e të Don Kishotit, që mund të përmblidhet kështu: Sanço Pança është më i mençur nga Don Kishoti, se s’di të këndojë, po i vete pas, se Don Kishoti di të këndojë e se duhet doemos nga ky shkak të jetë më i mençur. Kështu, Sanço Pança mbetet besnik i ustait gjer në fund. Bile, kur vdes Don Kishoti, e qan me lot të hidhur, ndonëse e merr vesh më në fund që ai e gënjeu dhe e mori më qafë me librat e kalorësisë.
Si shpjegohet popullariteti i Don Kishotit? Fare lehtë. Tipi i bejlurçinës, si dhia e zgjebur me bishtin përpjetë, dhe tipi i laros, që i vete bejlurçinës pas e përpiqet të mbajë rëndësi pas ustait, kanë qenë gjithmonë qesharakë. Këta tëdy tipa bëhen më qesharakë, kur vishen si kalorës të arratisur dhe shëtisin si në karnavalet. Pastaj bëhen më qesharakë, kur këta të dy gogozhelë pretendojnë se do ta kthejnë rrotën e historisë prapa e do të ringjallin një periudhë që ka vdekur përgjithnjë. Përfundimi ca më qesharak i përpjekjeve të tyre i vë tenxheres kapakun. Çift më qesharak, me rroba më fantastike, me qëllime më absurde e me përfundime më groteske nuk mund të imagjinohej. Këtu kemi në fytyrën e Don Kishotit poezinë e bejlurçinës, dhe në fytyrën e Sanço Pançës prozën e laros. Kur bëhen qesharakë dhe hanë dru, doemos këndonjësit gëzohen, që në fytyrën e tyre bëhen qesharakë dhe hanë dru dy klasat shoqërore më të urryera dhe më prapavajtëse, klasa e bejlurçinës dhe klasa e laros. Se këta i ka pasur mileti mbi kokë si oficerë, si nëpunës, si ushtarë, si zaptie, si komitaxhinj, si hajdutë, si qehajaj, shkurt si vegla dhe agjentë të feudalëve e të shtetit feudal.
Po kjo vepër nuk do të ishte aq e bukur, sikur të na bënte vetëm të qeshim. Na bën edhe të qajmë. Se Don Kishoti është një idealist në tërë kuptimin e fjalës. Të gjitha këto i bën për të mirën e njerëzisë dhe aspak për ndonjë interes vetjak. Ka një optimizëm e një entuziazëm e një durim e një besim e një perseverancë heroike, që meritonin të përdoreshin për një çështje më të mirë. Na vjen keq kur shikojmë që i harxhon më kot për një çështje të humbur e që sakrifikohet për përrallat e reaksionit. Gjithashtu na mallëngjen edhe Sançoja me besnikërinë që tregon kundrejt Don Kishotit. Na këputet shpirti kur shikojmë fshatarin e varfër dhe të paditur të vdesë për bejlurçinën, i cili e merr më qafë dhe e handakos, me profka dhe iluzione.
Në Shqipëri kjo vepër do të kuptohet më mirë se kudo gjetkë. Se atje tipat e bejlurçinës dhe të laros i gjejmë në çdo çap. Pothuaj të gjithë aristokratët tanë, me ca përjashtime të paka, janë të deklasuar pa bazë ekonomike, dhe kanë rënë në klasën e bejlurçinave, që kur u shkëput Shqipëria prej Turqisë. Që atëherë aristokratët tanë, që i shërbenin Turqisë si kondotierë dhe shefë bashibozukësh, kanë mbetur pa punë. Gjithashtu kanë mbetur pa punë dhe pa bukë fshatarët dhe malësorët e varfër, që shkonin në kohët e vjetra me bejlerët si bashibozukë dhe hajdutë për të plaçkitur Evropën, Azinë dhe Afrikën. Këto dy elementë përpiqen tani të përjetësojnë në Shqipëri një gjendje feudale, medievale, prapanike dhe reaksionare, si atë të Turqisë së vjetër, të vdekur përgjithnjë, se ashtu ua do interesi i klasës, se ashtu gjejnë punë dhe bukë. Bejlurçinat dhe larot e Shqipërisë na bëjnë sot të qeshim e të qajmë me prapavajtjen e tyre, tamam si me Don Kishotin e me Sançon. Dhëntë zoti të na bëjnë nesër të qeshim vetëm, se na bënë të qajmë mjaft.

Vepra te ngjashme

Perfytyrimi i se keqes sipas popujve dhe... Autori: Kris Hasa · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Perfytyrimi i se keqes sipas popujve dhe besimeve fetare E keqja ka nje perfytyrim te ndryshem dhe te ngjashem njekohesisht midis mitologjise se popujve dhe besimeve te ndryshme fetare. Ne mitologjine antike Greke dhe Romake Greket e lashte lidhnin gjithcka me perendite dhe me krijesat e mbinatyrshme. Peren...	Nje nga problemet mjedisore te trevave s... Autori: Niko Vincani · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Demtimi i biodiversitetit dhe i siperfaqes se gjelber Demtimi i biodiversitetit eshte nje nga problemet mjedisore te trevave shqiptare.Biodiversiteti eshte demtuar nga prerja e pyjeve e bimesise perreth qendrave industriale e te banuara,nga zjarret ne pyje,aq te shpeshta dhe te medha,sidomos ne vitin 2006-20...
Sakrifica Autori: Kevin Çika · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Për çfarë arsye ne do të sakrifikonim ? Njerëzit,ashtu si të gjitha gjallesat e tjera,lindin të lira,pa kufizime morale ose ekonomike.Ajo është në formën më të përkryer dhe rrezaton jetë.Ama liria humbet për disa arsye. Në situatën ku individi bëhet pjesë integrale e sistemit me...	Ese per lirine Autori: Fabiana Gjoci · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Shumica e njerezve nuk e duan vertet lirine,sepse liria kerkon pergjegjesi dhe shumica e njerezve kane frike te marrin pergjegjesi. Shumica e njerezve nuk e duan vertet lirine,sepse liria kerkon pergjegjesi dhe shumica e njerezve kane frike te marrin pergjegjesi. Liria eshte simboli dhe virtyti i nje jetese te mire dhe plot shendet midis nje komuniteti apo nje grupi.Per te fituar li...
Kura e lirise-Dashuria! Autori: Besa · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Liria Sipas nje perfukizimi sociologjik liria ime mbaron aty ku fillon liria e tjetrit. Jam shume dakort me kete, por cfare eshte kjo liri dhe klu fillon ajo? Liria shkon pertej asaj qe shikojme; Te jesh I lire nuk do the thote te mos kesh kufizime ne orar...	E vërteta Autori: Rilind Krasniqi · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Në pritje të së vërtetës Në pritje të së vërtetës E vërteta është një shpresë e humbur, është një drite e vogel në mes errësirës, dhembë shumë... Shumë herë brenda ditës përballohemi me gënjeshtra, duke shpresuar se një ditë do të ndryshojnë gjërat....
Evropa dhe ne Autori: Rina Cakrani · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: evropa,shoqeria,shqiptaret Evropa.Sa herë që e dëgjoj këtë emër,në mendje më vijnë rrugët e Milanos,kulla Eiffel në Paris,autobusët e kuq të Londrës,dhe kështjella mbretërore e Madridit.Një kontinent I cili gjatë mijëra vjetëve,ka përjetuar lindjen dhe zhvillim...	ese :Romeo dhe Zhulieta Autori: Eriona Bushi · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Romeo dhe Zhulieta Gjate rrjedhes se viteve nuk kane munguar asnjehere mosmarreveshjet dhe konfliktet e ndryshme midis njerezve.Ato mund te kene qene thjesht disa zenka momentale dhe te parendesishme,por nuk kane qene te rralla edhe rastet kur konflikte te ndryshme te kene ...
Një botë pa ligje Autori: Kevin Çika · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Si do ishte bota jonë pa ligje Siç e dimë,ligji është drejtuesi i mënyrës sonë të jetesës dhe i mënyrës sonë të të menduarit.Shoqëria i ka krijuar ligjet si një mekanizëm rregullues i shoqërisë sonë që të garantojë vazhdimësinë e saj.Ato janë krijuar nga përf...	Miqesia Autori: Albiona Aliqku · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: miqesia Ese :Miqesia A ka me te flefshme se miqesia.Miqesia ka nje vler shum te madhe e cila te ndriqon jeten , ku qen mbeshtetje etj.Sikur nje zog qe e vlerson kengen e vet familjen e vet ashtu edhe njeriu.Askush nuk mund ta prish miqesin e askujt sepse do te p...
Prometeu, nje hero i vetmuar Autori: Tea Lako · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: prometeu i lidhur Prometeu nje hero i jashtzakonshem,i cili u sakrifikua per te miren e njerezimit, nje deshmor i vertete qe e meritojne te gjithe. nje hero i pagjunjezuar,qe vetflijohet per te tjeret, me durim te pafund. simbol i zhvillimit,i revolucionit e i humanizmit ....	Si nje liber,filem,kenge ndikon ne jeten... Autori: Visarda Marku · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: si nje liber,filem,kenge ndikon ne jeten tone... Jeta e njeriut eshte gjithmone e fokusuar ne idhujt apo shembujt qe ne ndjekim per te krijuar te ardhmen.Duke u bere pjese e llojeve te ndryshme te librave,filmave apo kengeve ne mesojme shume nga jeta dhe ndodhite e saj.Keshtu nganjehere mundohemi te n...
Ju flet TOKA Autori: Orgita · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Ju flet TOKA Përshendetje .Unë jam planeti Tokë sic më njihni .Aju shkon dot mendja se pse po flas me ju?Disa duket sikur nuk e ka anë plotësisht vëmendjen se çfarë do të them unë,prandaj do t’iu lutesha edhe njëherë që të më dëgjoni .Të më dëg...	grua e gurezuar mes hirit dhe llaves se ... Autori: lilis_px · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: pasojat e vullkanit Nje pamje permes se ciles tregohet nje grua e gurezuar mes hirit dhe llaves se vullkanit Vezuv tregon vuajtjen dhe fundin e saj te trishtueshem.Nje mendim qe me vjen ndermend eshte se sa shume njerez si ajo grua kane patur te njejtin fat.Shume njerez dety...

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =