Data e postimit: 2012-12-19 10:28:40 Lexime: 21343

Për të kuptuar Don Kishotin e Sanço Pançën, duhet të kuptojmë mirë klasat shoqërore spanjolle prej të cilave kanë lindur, domethënë klasën e aristokratit të vogël, nga njëra anë, dhe klasën e fshatarit të varfër e të paditur, nga ana tjetër, në shekullin e shtatëmbëdhjetë. Në Spanjën e Kohës së Mesme aristokratët e vegjël pajtoheshin si qehajaj pranë feudalëve çiflik – sahibinj e veçanërisht si kapedanë komitaxhinj të çetave që luftonin kundër arabëve. Si u çlirua Spanja prej arabëve dhe si u modernizua përgjysmë, aristokratët e vegjël, që nuk shkuan në Amerikë, mbetën pa punë. U varfëruan, u proletarizuan, u deklasuan, ranë nga dynjallëku, se s’kishin bazë ekonomike, se iu pre irati dhe kështu mbetën në erë. Nga oxhaku dhe nga kultura lidheshin me aristokracinë feudale të lartë, po nga varfëria zbrisnin në shkallën e fshatarëve. S’ishin as tamam aristokratë, as tamam fshatarë, po ca më keq se që të dy palët. Pra, ishin më reaksionarë se feudalët e lartë dhe më budallenj se fshatarët e varfëre të paditur. Duke mos pasur as punë, as bazë, kërkonin dhe përpiqeshin t’i gjenin këto të dyja jo përpara, se s’kishte të pritme për klasën e tyre të vdekur, po prapa, në kohët e vjetra, kur klasa e tyre kishte një punë dhe një bazë. Kështu, Don Kishoti kërkon e gjen punë si kalorës i arratisur, siç ishin stërgjyshërit e tij. Kështu, Don Kishoti kërkon e gjen bazë në përrallat e klasës së tij, në librat e kalorësisë. Ç’ka se bota ka vajtur përpara. Don Kishoti e merr përsipër ta kthejë botën prapa, ashtu siç e do interesi i klasës së vet.
Si shok natyral në këtë kryqëzatë, Don Kishoti gjen fshatarin e varfër e të paditur, që e ka në prag të derës, Sanço Pançën. Se edhe ky ka mbetur pa punë e pa bazë ekonomike e ndodhet në një gjendje analoge si dhe Don Kishoti. Në Spanjën e Kohës së Mesme, fshatarët e varfër kishin punë si komitaxhinj kundër arabëve, si laro, si mercenarë e si sejmenë të feudalëve. Në Spanjën moderne vdesin urie. Nuk shohin ndonjë avenir përpara, se industria nuk është zhvilluar mjaft në qytet sa t’i mbledhë si punëtorë të fabrikës. Pra, kërkojnë edhe këta punë dhe bazë prapa, në kohët e kaluara. Kështu, Sanço Pança bëhet sejmen i bejlurçinës, siç ishin stërgjyshërit e tij. Ndryshimi i madh midis Don Kishotit e Sanço Pançës është se ky i fundit s’ka kënduar libra kalorësie. Pra, ky s’i beson përrallat e Kohës së Mesme e s’ka iluzionet e Don Kishotit, dhe është shumë më i mençur se ustai i tij, se librat s’ja kanë shtrembëruar mendjen. Megjithëkëtë, ndonëse e sheh në çdo çap e në çdo aventurë se ustai i tij është i marrë për të lidhur, prapë i vete pas, siç i vete pas çdo katundar bejlurçinës a agait të fshatit, se e ka pasur den-baba-den shef, usta e kapedan nga shkaku i oxhakut, i kulturës, i traditës. Kështu, kemi gjendjen paradoksale të katundarit kundrejt bejlurçinës, të Sanço Pançës e të Don Kishotit, që mund të përmblidhet kështu: Sanço Pança është më i mençur nga Don Kishoti, se s’di të këndojë, po i vete pas, se Don Kishoti di të këndojë e se duhet doemos nga ky shkak të jetë më i mençur. Kështu, Sanço Pança mbetet besnik i ustait gjer në fund. Bile, kur vdes Don Kishoti, e qan me lot të hidhur, ndonëse e merr vesh më në fund që ai e gënjeu dhe e mori më qafë me librat e kalorësisë.
Si shpjegohet popullariteti i Don Kishotit? Fare lehtë. Tipi i bejlurçinës, si dhia e zgjebur me bishtin përpjetë, dhe tipi i laros, që i vete bejlurçinës pas e përpiqet të mbajë rëndësi pas ustait, kanë qenë gjithmonë qesharakë. Këta tëdy tipa bëhen më qesharakë, kur vishen si kalorës të arratisur dhe shëtisin si në karnavalet. Pastaj bëhen më qesharakë, kur këta të dy gogozhelë pretendojnë se do ta kthejnë rrotën e historisë prapa e do të ringjallin një periudhë që ka vdekur përgjithnjë. Përfundimi ca më qesharak i përpjekjeve të tyre i vë tenxheres kapakun. Çift më qesharak, me rroba më fantastike, me qëllime më absurde e me përfundime më groteske nuk mund të imagjinohej. Këtu kemi në fytyrën e Don Kishotit poezinë e bejlurçinës, dhe në fytyrën e Sanço Pançës prozën e laros. Kur bëhen qesharakë dhe hanë dru, doemos këndonjësit gëzohen, që në fytyrën e tyre bëhen qesharakë dhe hanë dru dy klasat shoqërore më të urryera dhe më prapavajtëse, klasa e bejlurçinës dhe klasa e laros. Se këta i ka pasur mileti mbi kokë si oficerë, si nëpunës, si ushtarë, si zaptie, si komitaxhinj, si hajdutë, si qehajaj, shkurt si vegla dhe agjentë të feudalëve e të shtetit feudal.
Po kjo vepër nuk do të ishte aq e bukur, sikur të na bënte vetëm të qeshim. Na bën edhe të qajmë. Se Don Kishoti është një idealist në tërë kuptimin e fjalës. Të gjitha këto i bën për të mirën e njerëzisë dhe aspak për ndonjë interes vetjak. Ka një optimizëm e një entuziazëm e një durim e një besim e një perseverancë heroike, që meritonin të përdoreshin për një çështje më të mirë. Na vjen keq kur shikojmë që i harxhon më kot për një çështje të humbur e që sakrifikohet për përrallat e reaksionit. Gjithashtu na mallëngjen edhe Sançoja me besnikërinë që tregon kundrejt Don Kishotit. Na këputet shpirti kur shikojmë fshatarin e varfër dhe të paditur të vdesë për bejlurçinën, i cili e merr më qafë dhe e handakos, me profka dhe iluzione.
Në Shqipëri kjo vepër do të kuptohet më mirë se kudo gjetkë. Se atje tipat e bejlurçinës dhe të laros i gjejmë në çdo çap. Pothuaj të gjithë aristokratët tanë, me ca përjashtime të paka, janë të deklasuar pa bazë ekonomike, dhe kanë rënë në klasën e bejlurçinave, që kur u shkëput Shqipëria prej Turqisë. Që atëherë aristokratët tanë, që i shërbenin Turqisë si kondotierë dhe shefë bashibozukësh, kanë mbetur pa punë. Gjithashtu kanë mbetur pa punë dhe pa bukë fshatarët dhe malësorët e varfër, që shkonin në kohët e vjetra me bejlerët si bashibozukë dhe hajdutë për të plaçkitur Evropën, Azinë dhe Afrikën. Këto dy elementë përpiqen tani të përjetësojnë në Shqipëri një gjendje feudale, medievale, prapanike dhe reaksionare, si atë të Turqisë së vjetër, të vdekur përgjithnjë, se ashtu ua do interesi i klasës, se ashtu gjejnë punë dhe bukë. Bejlurçinat dhe larot e Shqipërisë na bëjnë sot të qeshim e të qajmë me prapavajtjen e tyre, tamam si me Don Kishotin e me Sançon. Dhëntë zoti të na bëjnë nesër të qeshim vetëm, se na bënë të qajmë mjaft.

Vepra te ngjashme

frika Autori: Samina Beqiraj · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Frika Frika eshte nje reagim emocional I fuqishem perballe perceptimit te nje rreziku te vertet apo imagjinar . Eshtë një ndjenjë shqetësimi e thellë kur jemi përpara një rreziku që na kanoset drejtpërdrejt a përpara një rreziku të ardhshëm, p...	Te falesh Autori: Hygerta Uruci · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Te falesh Koha sheron gjithçka. Dhimbjet, plaget, te meson te kerkosh falje, te meson tefalesh. Por kur dhimbja te pushton shpirtin te falesh te duket e pamundur. Thonese te gabosh eshte njerezore por te falesh eshte hyjnore. Dhe nese ti e do vetentende aq pak sa ...
Ji vetvetja Autori: Jonart Hadri · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Karakteri dhe personaliteti yne Te jesh vetvetja do te thote te kesh besim ne veten tende,te sillesh ashtu sic e ndjen dhe te mos shtiresh.Duhet t'ia dime vlerat vetes sone e jo te mburremi per gjera qe nuk arrijme t'I bejme dot. I gjithe qellimi eshte qe njerezit ta dine se kush je ne ...	I lost my dream for nothing Autori: Anonime · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Jeta um mallkoj Çfarë të bëjmë kur gjendemi në mes të një mjegulle, një mjegull që shoqërohet me erëra të forta që lehtë ma prekin fytyrën , nuk po mundem ti hap sytë ose ndoshta nuk lo i hap ndonjëherë por nga era më mbyllen menjëherë dhe shpejtë ...
"Edhe unë kam zemër" Autori: Xheni Miho · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Dashuri midis njerzve Vijmë në këtë botë te madhe si qenie shumë te vogla. Krejt të paditur, hedhim hapat ngadalë. Buzët fillojnë e flasin fjalët e para që zemra i krijon me dashuri. Shikojm qiellin plotë re duke i quajtur pambuk që rrin në ajër, kupën qiellor...	Cdo te thote te jesh ADOLESHENT Autori: Elda J.P. · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Adoleshenca Cdo te thote te jesh adoleshent? (Nese lexoni tekstin ne vijim, mendimet mund te duken te paverteta, por jam perpjekur ta perafroj realitetin me ato qe perjetoj, sepse fatkeqesisht s’e kam mundesine te hyj ne mendjen e te tjereve.) Te jesh adoleshent ...
Kura e lirise-Dashuria! Autori: Besa · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Liria Sipas nje perfukizimi sociologjik liria ime mbaron aty ku fillon liria e tjetrit. Jam shume dakort me kete, por cfare eshte kjo liri dhe klu fillon ajo? Liria shkon pertej asaj qe shikojme; Te jesh I lire nuk do the thote te mos kesh kufizime ne orar...	Frymzimi i jetes sime Autori: Edona Ramadani · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: E dashura Teuta Pothuajse u beren dy vite te plota me ty e dashura Teuta.Dy vite te embla e me plot dashuri,e gjera te papritura qe na i ofroj jeta .Ishe ti nje engjull me thjeshtisi perfekte .Nje njeri si ti esht hera e par qe Zoti me takoi ,ndoshta edhe e fundit qe me ...
harry potter dhe guri filozofik Autori: xhoana rouling · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: harry potter dhe guri filozofik harry potter ishte nje djale jetim pasi prinderit e tij kishin vdekur nga magjia e keqe e voldemortit..pasi harri kaloi shume kohe ne shkollen e haguortsit zbuloi pasqyren e deshirave.cdokush qe rrinte para saj shihte ate qe deshironte.nje dite harri,rni ...	E vërteta Autori: Rilind Krasniqi · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Në pritje të së vërtetës Në pritje të së vërtetës E vërteta është një shpresë e humbur, është një drite e vogel në mes errësirës, dhembë shumë... Shumë herë brenda ditës përballohemi me gënjeshtra, duke shpresuar se një ditë do të ndryshojnë gjërat....
5,6,7 Marsi Autori: Donita Gavazi · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Epopeja e UÇK-SE Marsi,ne te gjithe boten eshte vetem nje muaj si gjithe muajt e tjere te vitit por, ne Kosove marsi ka qene gjithmone muaj i perbashket e i sakrifikices se familjes Jashari. Ishte viti 1998 kur shtepia e familjes Jashari u sulmua nga serbet,ata u tortur...	pse jemi ndryshe Autori: alesia · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: pse jemi ndryshe po te pyesesh nje njeri te varfer per ca ke me shum nevoj ai do te pergjigjet kam nevoj per ushqim po te pyesesh nje njeri te vetmuar per ca ke me shum nevoj ai do te pergjigjet /kam nevoj per disa shoke qe te me duan nese do te pyesni dike qe ka ft...
Fjala Autori: Argita Nerpjetri · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Fjala Fjala ka shume rendesi ne jeten tone te përditshme.Ne e perdorim ate gjatë gjithë kohës,,ne cdo orë,cdo minut,cdi sekond.Pa folur dita jonë nuk kalon.Fjala ka shume rendesi edhe ne librat tani shkollor.Ne nepermjet fjales shprehim emicione,hidhërim...	Dimri ne fshatin tim Autori: Madita ,Majlinda,Doresa,Era · Lloji: Ese shpjeguese · Tema: Dimri ne fshatin tim Dimri ne fshatin tim Pas diteve te ftohta me shi,erdhen ditet acar te dimrit,i cili e ka shtrir pushtetin e vet deri ne pranver.Por bardhesis me se shumti i gezohen femijet.Kete stine ata e presin me padurim.Nje mengjes me zgjoi nje e trokitur ne dere...

Komentet e fundit!

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Shto komentin tend per vepren e mesiperme!

Last name

Emri:

Email:

Komenti:

Pyetje sigurie

Sa eshte shuma e ketyre dy numrave: 1 + 2 =